قصر فرهاد
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: فیض اله پیری - ۱۳۸٤/۳/۱٧

بهالگري،‌ عبدالله. "نمدمالي در قصرشيرين و شاه‌آبادغرب". دوره2، ش16 (بهمن42): 25-28، طرح.

 

 

خلاصه:نحوة پشم زني و آماده كردن پشم براي نمدمالي، معرفي افزارهاي پشم زني محلي و ابزاركار نمدمالي، شرحي برچگونگي نمدمالي و واژه‌هاي محلي كه درنمد مالي بكار مي‌رود.

 

با هم ميهنان خود آشنا شويم

نمد‌مالي در قصر شيرين و شاه آباد غرب

عبدالله بهالگردي  زير نظر دكتر صادق كيا استاد دانشگاه تهران و مشاور عالي هنرهاي زيباي كشور و رئيس اداره كل موزه‌ها و فرهنگ عامه

 

در تابستان امسال اداره كل موزه‌ها و فرهنگ عامه هنرهاي زيباي كشور بر طبق برنامه ده ساله خود، نگارنده را با سه تن ديگر از كارمندان اداره فرهنگ عامه، براي بررسي در تمام شئون زندگي مادي و معنوي مردم شاه آباد غرب، قصر شيرين، كرند، سر‌پل ذهاب و آبادي‌ها و ايلهاي پيرامون آنها به آن نواحي گسيل داشت. و ما توانستيم مواد فراواني گردآوري كنيم. اميد است اين يادداشتها در سلسله انتشارات اداره فرهنگ عامه چاپ شود و در دسترس آن قرار گيرد.

قصر شيرين و شاه آباد غرب هر دو از شهرهاي استان پنجم «كرمانشاهان» و نزديك به يكديگر هستند. در سرشماري همگاني سال 1335 خورشيدي جمعيت اين دو شهر 28247 تن (23901 تن در قصر شيرين و 4346 تن در شاه آباد غرب) بود.

مردم اين دو شهر هنرهاي بومي خود را كه نمد مالي ـ گليم بافي و موج بافي(1) است تاكنون حفظ كرده اند و در روستاها و ايلهاي پيرامون آنها هور(2) ـ رشك (3) و سياه چادر (4) نيز بافته مي‌شود ـ مادر زير تنها درباره نمد مالي سخن مي گوييم.

 

پشم زني و آماده كردن پشم براي نمد مالي

براي درست كردن يك نمد دو تن همكاري مي‌كنند يكي پشم زن و ديگري نمد مال.

افزارهاي كار پشم زني

1ـ چو كمان: كمان پشم زني كه مانند كمانهاي پنبه زني تهران است .(شكل1)

2ـ چَكْ: مُشْتَه. افزاري است چوبي مانند مُشْتَه پنبه زني تهران.(شكل2)

3ـ ژيرْبالْ: پارچه اي است گرد و وسط آن به صورت يك دايره باز است و از چند پارچه پيچيده شده به هم درست شده براي آنكه پارچه هاي ژِيرْبالْ باز نشود و روي آن نخ مي بندند. ژِيرْبالْ را هنگام زدن مشته به زه كمان بر زانوي چپ مي‌گذارند و آرنج دست را بر آن قرار مي دهند تا كار آسانتر شود.(شكل3)

پشم زن نخست پشمي را كه براي درست كردن نمد لازم دارد در برابر خود مي گذارد، (مقدار يك من پشم براي درست كردن هر نمد لازم است) آنگاه ژيربال را روي زانوي چپ خويش قرار مي دهد و با دست چپ ميان كمان را كه پارچه‌اي بر آن پيچيده شده (نگاه كنيد بشكل 1)مي‌گيرد و با مشته‌اي كه در دست دارد بر زه كمان مي زند تا پشم از هم باز و آماده كار شود. براي اينكه پشم نرمتر گردد اين عمل را دو بار تكرار مي‌كند يعني پس از آنكه يك بار تمام پشمها زده شد دوباره آنها را ميزند.

ابزارهاي كار نمد مالي

1 – قالِبْ: قالب . يك تخته گوني است باندازه 9 تا 12 متر مربع (3×3 يا 4×4)كه پشمهاي زده شده را روي آن پهن مي‌كنند.(شكل8)

2 ـ شَنْ: شن افزاري است چوبي مانند شَنْ (افزاري كه با آن گندم را باد مي‌دهند) با دسته‌اي كوتاه كه پشمهاي زده شده را با آن بر روي قالب جابجا مي‌كنند تا در همه جا يكسان و يك اندازه شود.(شكل 6 )

3 ـ گوُچانْ: چوبي است به صورت عصا كه با آن بر روي نمد ماليده شده مي‌زنند تا از هم بازتر و گسترده‌تر گردد.(شكل 4 )  

4 ـ چُو اُتو: اتوي چوبي . افزاري است چوبي به درازاي يك متر كه دو سر آن را مي‌گيرند و بر روي نمد ماليده شده مي‌كشند تا هموارتر شود.(شكل 5 )

شكل10

شكل9

5 ـ اُپاشْ : آبپاش . يك آبپاش كوچك فلزي را براي پاشيدن آب بر پشم بكار مي‌برند.

6 ـ قيچي : قيچي . براي بريدن پيش آمدگي‌هاي بي‌جا و زشت نمد و آرايش آن بكار مي‌رود.(شكل 7 )

7 ـ تناب : طناب . چگونگي بكار بردن آن در زير ياد شده است.

چگونگي نمد مالي

پس از اين كه پشم زن با افزارهايي كه در بالا ياد كرديم پشم را زد و نرم و آماده كرد نمد مال كار خود را آغاز مي‌كند.

او نخست پشم زده را روي قالب مي‌ريزد و با در نظر گرفتن اندازه نمدي كه بايد درست شود با شن پشم را جابجا و يكنواخت مي‌كند سپس با آبپاش اندكي آب بر پشم مي ريزد و آنگاه قالب را با پشمي كه روي آن گسترده شده لوله مي‌كند و دو سه دقيقه بر آن لگد مي‌كوبد سپس دوباره آن را باز مي‌كند و از پشمي كه رنگ سياه طبيعي دارد يا به رنگهاي ديگر رنگ شده است از روي نقشه اي كه در نظر گرفته شده بر روي آن مي‌گذارد و سپس دوباره قالب را با پشم مي‌پيچد و لوله مي‌كند و قالب لوله شده را با طناب سفت مي‌بندد و خود با يكي دو تن ديگر بر روي آن به اندازه دو سه ساعت مي‌پرد و اين لوله را زير لگدهاي سخت خود مي‌كوبد تا پشمها خوب در هم شود. سپس لوله را باز مي‌كند و به پشم كه اكنون به صورت يك نمد نقش دار درآمده است با گوچان چند ضربه مي‌زند تا بازتر و گسترده‌تر شود و پس از آن با دو دست خود چند بار چواتو را بر روي آن مي‌‌كشد تا هموار شود و با قيچي پيش آمدگي‌هاي نابجا و زشت آن را مي‌برد. پس از اينكه كار درست كردن نمد به پايان رسيد آن را با آب مي‌شويد و در آفتاب آويزان مي كند تا خشك شود.

روستاها و ايلهاي پيرامون قصر شيرين و شاه آباد غرب اتاقها و چادرهاي خود را با نمد فرش مي‌كنند.

دستمزدي كه براي يك تخته نمد به پشم زن و نمد مال داده مي‌شود بستگي به مقدار پشمي دارد كه براي درست كردن آن بكار برده مي‌شود. براي هر يك من پشم يكصدو بيست ريال مزد مي‌دهند. چند واژه محلي كه در نمد مالي به كار مي‌رود:

1ـ وابَرْكُنْ: پشم زن.

2 ـ وابَري: پشم زده شده (گذشته از وابري گاهي به پشم زده شده خيت هم ميگويند).

3 ـ خالْ گُزاري: خال گزاري. چيدن پشم هاي سياه يا رنگي بر روي پشم متن نمد براي نقش و نگار كردن آن.

4 ـ لَقَدْ: لگد.

شكلهاي9-10-11-12 نمونه‌هايي از نقشهاي نمدهاي قصر شيرين و شاه آباد غرب است. نمد در بخشي كه نگارنده بررسي كرد سفارشي ساخته مي‌شود به اين معني كه هر كس نمدي بخواهد پشم را به پشم زن و نمد مال مي‌دهد و دستمزدي نيز به شرحي كه در بالا گذشت به آنها مي‌پردازد. و اگر گاهي نمد مالي يك نمد آماده داشته باشد آن را به بهاي پانصد ريال به فروش مي رساند.

شكل 12

شكل 11

پي نوشت:

1 ـ موج: بافته اي است همانند چادر شب كه تار و پود آن از پشم است و رختخواب را در آن مي گذارند.

2 ـ هور: جوالي كه از مو بافته مي شود.

3 ـ رشك: چيزي است مانند تور با سوراخهاي بسيار درست كه از مو بافته مي شود و براي بردن كاه از جايي به جاي ديگر به كار مي آيد.

4 ـ سياه چادر: پارچه اي است به درازاي 15 الي 20 متر و به پهناي 5/1 تا 2 متر كه از مو بافته مي‌شود و ايلهاي چادرنشين ديواره چادرهاي خود را با آن مي‌پوشانند.

)

نویسنده: فیض اله پیری - ۱۳۸٤/۳/۱٧

یك اهل سنت رئیس شورای شهر قصر شیرین شد
سیروان نیوز: »عثمان ویسی« تنها كرد اهل سنت عضو شورای شهر قصر شیرین در تازه ترین انتخابات این شورا به عنوان رئیس آن انتخاب شد.

اين نخستين بار است كه يك اهل سنت مي تواند در قصر شيرين به مسئوليت برسد.
اعضاي شوراي شهر قصر شيرين را  دو شيعه مذهب ، دو اهل حق و يك اهل تسنن تشكيل مي دهد. بيشتر ساكنان قصر شيرين از پيروان مسلك اهل حق اند.
در انتخابات جديد »جبار ناصري فرد« از كردهاي شيعه اين شورا به عنوان نايب رئيس برگزيده شد.

نویسنده: فیض اله پیری - ۱۳۸٤/۳/۱٧


 

 

سیروان نیوز: تعدادی از پیروان آئین »اهل حق«(یارسان) در استان كرمانشاه درنامه ای به رئیس قوه قضائیه كه رونوشت آن را برای رئیس جمهور، وزارت كشور و اطلاعات ارسال كرده اند،‌خواستار توجه به حقوق شهروندی خود شدند 

آنان در اين نامه ضمن اعتراض به حكم رئيس شعبه 101 دادگاه عمومي جزايي شهرستان صحنه كه در يك پرونده قضايي شهود پيروان اين آئين را نپذيرفته تاكيد كرده اند كه با توجه به اينكه حكم دادگاه به صورت شبانه پخش شده،‌خواستار روشن شدن صحت و سقم قضيه شده اند.
در اين نامه درخواست شده كه مشخص شود راي مذكور صرفا تخلف اداري بوده است يا اين كه از نگاه قوه قضائيه جمهوري اسلامي ايران مردم آئين يارسان داراي شرايط شهادت نمي باشند.

 

نویسنده: فیض اله پیری - ۱۳۸٤/۳/۱۳

بناي‌ تاريخي « چهارقاپو » در شهرستان قصرشيرين در دوران حكومت ساسانيان به‌عنوان تفرجگاه و محلي براي تفريح و خوشگذراني شاه و درباريان به دستور « خسرو پرويز » پادشاه ساساني احداث شده است . اين بناي تاريخي شامل « كاخ شيرين » ، كاخ « خسرو » و « آتشكده » مي‌باشد . و همچنين محوطه اطراف آن در شهر قصرشيرين به‌عنوان « مجموعه ساساني » خوانده مي‌شود .

برخي از كارشناسان ميراث فرهنگي معتقدند : « خسروپرويز » پادشاه ساساني اين مجموعه را براي معشوقه خود  « شيرين » در منطقه خوش آب و هوا و گرمسير قصرشيرين براي استفاده در فصل زمستان « ييلاق » بنا نهاده است از سوي ديگر بر اساس بعضي روايات محلي ، مجموعه ساساني توسط « خسرو پرويز » به‌عنوان محلي خوش آب و هوا و امن به‌دور از جنگ و مسايل سياسي حكومت ، براي استراحت و اقامت « شيرين » ساخته شده است .

سبك معماري اين بنا سنتي است و مجموعه ساساني و محوطه اطراف آن در حدود 78 هكتار وسعت دارد .

اطاق و بناي اصلي كاخ خسرو در مجموعه ساساني 190 متر مربع و كاخ شيرين نيز 150 مترمربع وسعت دارد . در ابتداي كاخ شيرين بناي چهار طاقي قرار دارد كه به « آتشكده » معروف است و اين بنا در زميني به‌وسعت حدود  25 مترمربع و با چهار دروازه در طرفين آن احداث شده است . در چهار گوشه اطاق آتشكده گوشواره‌هاي طاقي شكلي وجود داشته كه متاسفانه اين چهار اثر زيباي هنري براثر مرور زمان از بين رفته است . سقف اين بنا گنبدي شكل بوده و به‌نظر مي‌رسد كه در اطراف اطاق راهرو‌هايي نيز وجود داشته كه به‌مرور زمان از بين رفته‌اند .

عرض دهانه اين آتشكده بيش از 16 مترمربع است و درب آن از سنگ تراشيده شده كه در ساخت بنا از مخلوط ماسه و آهك استفاده شده است .  

« خسروپرويز » فصل زمستان را همراه « شيرين » ( كه از او به‌عنوان برادرزاده بانوي ارمن ياد مي‌شود ) در اين مجموعه در منطقه گرمسيري قصرشيرين به‌استراحت ، شكار و تفريح مي‌پرداخت . منطقه قصرشيرين در مسير بزرگترين محور ارتباطي آسيا « راه ابريشم » قرار داشته و به‌همين لحاظ از رونق اقتصادي خاصي بهره‌مند بوده است

گردآورنده : هما مهرآذر

نویسنده: فیض اله پیری - ۱۳۸٤/۳/۱۳

قصرشيرين ، خبرگزاري جمهوري اسلامي ‪۸۴/۰۳/۱۱‬ 

 

           

                                   سه  نما ی قديمی از قصر شيرين

 

ريیس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري شهرستان قصرشيرين گفت : متاسفانه بخش عمده‌اي از مردم قصرشيرين از آثار تاريخي و باستاني موجود در اين شهرستان اطلاع و شناخت كافي ندارند.  

" داريوش فرماني" روز چهارشنبه در جريان بازديد جمعي از بانوان شهرستان قصرشيرين از مجموعه تاريخي كاروانسراي عباسي اين شهرستان افزود : اجراي اين چنين برنامه‌هايي با هدف معرفي و شناسايي آثار باستاني و همچنين سابقه و قدمت تاريخي اين شهرستان به ساكنين منطقه است.

وي اظهار داشت: ساختمان تاريخي كاروانسراي عباسي يك بنا با چهار ايوان بجاي مانده از دوران شاه عباس صفوي است كه در آن زمان از اين مجموعه به عنوان محلي براي اسكان زايران عتبات عاليات و همچنين تجار راه ابريشم استفاده مي‌شد.

وي تصريح كرد: بخشي از اين بنا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي تخريب و در آن يك واحد آموزشي احداث شد و مردم قصرشيرين از بخش‌هاي باقيمانده اين بناي تاريخي نيز كه شامل ايوان ورودي مي‌باشد به عنوان محلي براي برگزاري آيين‌هاي عزاداري ايام محرم استفاده مي‌كردند.

فرماني با اشاره به‌خسارت‌هايي كه در دوران جنگ تحميلي به اين اثر تاريخي وارد شد، افزود : در دوران بازسازي به همت سازمان ميراث فرهنگي شكل اصلي اين بنا به حالت قبلي خود مرمت شده و عمليات بازسازي آن ادامه دارد.

به گفته وي، براي استفاده بهينه از اين اثر تاريخي و جذب گردشگر در حال ايجاد غرفه‌هاي سنتي، موزه مردم شناسي، قهوه‌خانه سنتي و زايرسرا در داخل اين مجموعه هستيم.

او تصريح كرد: تا كنون ‪ ۴۲‬اثر تاريخي در سطح شهرستان مرزي قصرشيرين شناسايي شده كه از اين تعداد تنها شش اثر آن در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده‌است.

وي خاطر نشان كرد: از آثار تاريخي شهرستان قصرشيرين كه در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده مي‌توان به "كاخ خسرو ، چهار قاپي ، بالا قلعه ، قلعه سومار و كاروانسراي شاه عباسي" اشاره كرد.

شهرستان مرزي قصرشيرين در غرب استان كرمانشاه واقع است

فیض اله پیری
ایمیل: feizollahpiri@gmail.com فیس بوک: facebook.com/feizollahpiri
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :