قصر فرهاد
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: فیض اله پیری - ۱۳٩٠/٤/۳٠

گزارشی از فعالیت انجمنهای ادبی در مناطق کردنشین

گزارش را در ادامه مطلب دنبال کنید

 


 فیض اله پیری:آنچه که امروز از آن به نام انجمن های ادبی یاد می شود و گزارش حاضر نیز به آن می پردازد، مجموعه هایی ادبی در مناطق کردنشین است که بعد از سالها فراغت از جنگ تولد یافته و به طور مشخص زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کار می کنند. این انجمن ها در طول حیات خود با پستی و بلندی های زیادی مواجه شده اند و امروز آن گونه که فعالان ادبی به سیروان می گویند ادامه فعالیتشان با رکود مواجه است. اگر چه نمی توان برای همه آنها حکم کلی داد،‌ اما واقعیت نشان می دهد که امروز کارکرد و تولید این انجمن ها به اندازه نام آنها نیست. سیروان در گفتگو با فعالان ادبی در مناطق کردنشین کوشیده تا ضمن معرفی تعدادی از این انجمن ها در شهرهای مختلف کردنشین وارایه نمایی هر چند ناتمام از فعالیت های ادبی در این شهرها، آسیب شناسی رکود این فعالیت ها را تا حد امکان مورد توجه قرار دهد.این گزارش مسئله را از نگاه اعضای انجمن و فعالان ادبی بررسی کرده و طبیعی است که مسئولان فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز تصویری متفاوت از این موضوع به دست دهند.
کارکرد انجمن های ادبی
در بررسی کارکرد انجمن های ادبی چند نکته قابل توجه است: ‌انجمن ها جدای از اینکه مکانی برای تبادل نظر ادبی - وبعضا فرهنگی - حوزه جغرافیایی خود هستند؛ ‌جوانان ،‌میانسالان و کهنه کاران ادبی را دور هم جمع می کنند تا ضمن قرائت شعر وداستانهای خود به تفسیر و تحلیل و نقد آثار پرداخته و تبادل نظر کنند.
این انجمن ها همچنین محلی برای آموزش های ادبی و بعضا برگزاری کلاسهای آموزشی زبان کردی است و هنوز می توان انجمن ادبی »مولوی« سنندج را نمونه ای از این نوع کارکرد انجمنها خواند.
انجمن های ادبی فرصت و مکان مناسبی برای شکوفایی استعدادهای جوانان است و در سالهای گذشته چهره های مطرح ادبی از این انجمن ها سربر آورده اند.
مهم ترین نکته ای که باید در خصوص کارکرد این انجمن ها مدنظر قرار داد، تولید آثار ادبی است. بسیاری از خالقان آثار شاخص ادبی در حوزه شعر و داستان در مناطق کردنشین،‌ خود رامدیون همنشینی با اهل ادب ونشست و برخواست در انجمن های ادبی می دانند.
انجمن های ادبی همچنین در طول حیات خود توانسته اند در قالب بازوی فرهنگی اداره ارشاد و نیز مستقلا آیین ها و سوگ و سورها را بهانه ای برای تبادل نظر ادبی کنند. »انورروشن«از فعالان ادبی مریوان به سیروان می گوید: گرامیداشت هفتمین روز ماموستا‌»هه ژار« فرصتی برای ارتباط اعضای پراکنده »انجمن های شکل نگرفته« این شهرستان بود.
تکریم وتجلیل از شخصیتهای ادبی و غیر ادبی و معرفی آثار منتشره و بعضا تحلیلهای روشنفکرانه در انجمن ها از واقعیاتی بود که در انجمن های ادبی جریان داشت.
یکی از دستاوردهای مهم انجمن های ادبی که به آن اشاره شد، تربیت نسل جدیدی از طالبین ادبیات و قلم به دستان و شاعران خوش قریحه بود که آثاری در خور، انتشار دادند.
مطبوعات و رسانه های نوظهور نیز از این انجمن ها بی بهره نبودند؛ بسیاری از انجمن ها آثارشان در مطبوعات محلی و بعضا سراسری منتشر شد و تغذیه رسانه های مکتوب را باید یکی از دستاوردهای انجمن ها دانست.
شمع انجمن خاموش است
انجمن های ادبی مدتی است کم فروغ شده و شمع محفلشان روبه خاموشی است و در بعضی شهرها کورسوری امید هم از آن به چشم نمی آید؛ اگر چه هنوز هستند ادب دوستانی که این انجمن ها را با سوز عشق و فعالیت مستمر سرپا نگه داشته اند، اما آن گونه که اکثر ادب دوستان گزارش می دهند، اوضاع بر وفق مراد نیست و به قول یک دوست ادبی،‌دیگر نشاط وتحرک گذشته و تولید اثار وارتباط با رسانه ها و مطبوعات چون گذشته در انجمن های ادبی دیده نمی شود، راستی چرا؟
آسیب شناسی کلی
گفتگوی سیروان با فعالان ادبی نشان می دهد که چند دلیل کلی واساسی برای کم رونق شدن حیات انجمن ها وجود دارد که از جمله آن می توان به اختلاف نظر اعضای انجمن که بعضا اختلاف نظرهای ادبی و سلیقه ای را به اختلافات کاری تبدیل کرده است، ‌اشاره کرد. بعضی از اعضای انجمن ها نیز دستگاههای اجرایی مرتبط را به دخالت در امور انجمن ها متهم کرده واختصاص ندادن بودجه به این انجمن ها را یادآوری می کنند. از سوی دیگر کم انگیزگی اعضای انجمن ها و عدم حضور فعال در جلسات هفتگی و ماهیانه به خاطر مشکلات شخصی،‌کاهش اعضای فعال به دلیل کوچ و مهاجرت به شهرهای دیگر ونیز افزایش پاتوقهای مجازی در فضای اینترنت و تولد روز افزون مجاری ارتباطی مرتبط با ادبیات از دیگر عوامل کم فروغی چراغ انجمن هاست که از سوی فعالان ادبی به آن اشاره می شود. آنان همچنین کاهش انگیزه در فضای موجود و بعضا ناخواسته و درگیر شدن به مسایل غیر ادبی را از دیگر عوامل کاهش فعالیت انجمن ها می دانند و بر این باور هستند که اگر مسئولان به دنبال ارتقای سطح فرهنگ هستند،‌باید انجمن ها را جدی مورد توجه قرار دهند.
ادبیات معطل نمی ماند
ادبیات در واقع بخشی از جریان زندگی است که هر جا مانعی در برابر آن ایجاد شود،‌از جایی دیگر سربر می آورد. در سالهای اخیر هر گاه هنرمندان ادب دوست نتوانسته اند بنابه هر دلیل تعامل خود را با ادارات فرهنگ وارشاد اسلامی حفظ کنند،‌یا در کنج خانه به خلق آثار روی آورده اند و یا اگر به حضور در انجمن و محفل اهل ادب علاقه مند بوده اند انجمن های دیگر شکل داده اند.
این انجمن ها یا در مرکز آفریشنهای ادبی حوزه هنری تعریف شده اند یا هویت خویش را با اداراتی چون آموزش و پرورش، سازمان تبلیغات اسلامی و یا حتی هلال احمر ونهاد کتابخانه های عمومی تنظیم و تعریف کرده اند. اگر چه همه انجمن های خارج از فرهنگ وارشاد اسلامی نتوانسته اند آن گونه که انتظار داشته اند موفق از آب درآیند،‌اما انجمن های غیر ارشادی هم هستندکه دستاوردی در خور داشته اند. انجمن »هانا« وابسته به حوزه هنری ایلام مصداق بارزی از این وضعیت است که ادبیات کردی را محور کار خویش قرار داده و گلیم خود را موفق از آب بیرون کشیده است.
دیگر خبری از آن انجمن ها نیست
وضعیت انجمن های ادبی در کردستان مطلوب فعالان ادبی نیست. چرایی این وضعیت در سنندج را با برخی اعضای انجمن ها در میان نهادیم که بنابه دلایلی حاضر نبودند در بحث مشارکت کنند.
»ایرج عبادی« از اعضای با سابقه و فعال در انجمن های ادبی،‌شکل گیری نخستین انجمن را به سال 71 نسبت می دهد و چنانکه توضیح می دهد،‌سالهای بعد انجمن های »جوان« و »آران« پابه عرصه وجود نهادند که هر کدام تعداد سالهای فعالیت آنها از انگشتان دست فراتر نرفت.
به گفته وی،‌انجمن مولوی سنندج نیز که اکنون تنها فعالیت آن،آموزش زبان کردی است در سال 71 شکل گرفت و نخستین مسئول آن مرحوم‌» عبدالغفار وارستگان« بود و بعد از آن »ایرج صمدی« و سپس خود وی این مسئولیت را به دست گرفتند. وی افزود:‌این انجمن نخستین انجمنی بود که زبان کردی در آن تدریس می شد،‌و زبان محوری شاعران آن کرد بود، در عین حال محدودیتی برای زبان فارسی وجود نداشت.
عبادی که از سال 84 تا 86 مسئولیت این انجمن را برعهده داشته می گوید:»دو انجمن دیگر به نام های »ئاوینه کردستان« و »کردستان« متولد شد که به هیچ کدام مجوز رسمی نداند و عملا تعطیل شدند.
وی ،‌دخالت اداری واجرایی و عدم حمایت ارشاد به مفهوم واقعی را از جمله دلایل رکود فعالیت انجمن های ادبی می داند و می گوید:‌تقویت و حمایت های مالی و معنوی اداری از انجمن ها می توانست حیات آن ها را تداوم بخشد.
او در عین حال اختلاف اعضای انجمن ها را کتمان نمی کند و می گوید:‌بسیاری از انجمن ها به این درد گرفتارند و متاسفانه نمی توانند آرای متفاوت همدیگر را تحمل کنند.
وی افزود:‌متاسفانه گاهی حتی برای یک شب شعر مجوز نمی دادند وانگیزه لازم را از ادب دوستان می گرفتند. او البته تاکید می کند که افزایش کانالهای ماهواره و منابع اینترنتی در کنار گرفتاریهای شخصی به کم رونق شدن انجمن ها کمک می کند.
از مناقشات ادبی تا....
در مریوان هم حکایت انجمن ها درخور توجه است انور روشن زمینه فعالیت های ادبی را بعد ا زانقلاب به سالهای 69 و 70 نسبت می دهد،‌زمانی که مجله »سروه « تنها منبع انتشار ادبیات کردی بود. در مراسمی که به مناسبت هفتم جاودانگی،‌ ماموستا هژار در مریوان برگزار شد،‌اعضای انجمن های شکل نگرفته، چون قطعات یک پازل همدیگر را پیدا کردند بدین ترتیب اوایل دهه 70 انجمن ادبی »اندیشه« شکل گرفت و در ادامه انجمنی با عنوان »انجمن ادبی« با جوانان پرشور و دانشجویان نوگرا در انجمن ادبی اندیشه ترکیب واحدی به وجود آوردند و »انجمن فرهنگی - ادبی« رسما شکل گرفت. همزمان کانونهای ادبی »رونان« در سالهای 76 و 77 و کانون »وه ژین« شکل گرفتند.
روشن، ‌اوج فعالیتهای ادبی را در سالهای 72 تا 75 می داند و برگزاری کنگره های »ماموستا بێسارانی« ، »قانع«،‌»ناری« و همایش»رێبه ندادن« با موضوع شعر و داستان را از جمله دستاوردهای انجمن های ادبی در مریوان می داند و می گوید: تحت تاثیر جریانهای روشنفکری،‌ ادبیات ترجمه شده اروپایی به زبان فارسی،به زبان کردی باز ترجمه می شد و فضای سنتی ادبیات کردی نتوانست این شرایط را هضم کند؛ بنابراین رواج این اندیشه که با فرهنگ کردی میانه ای نداشت ؛ موجب اختلاف طرفداران ادبیات بومی با ادبیات خارجی شد و مناقشات از حوزه نقد فراتر رفت و حتی به ناسزا گویی کشیده شد.
در کنار این آسیب،‌او تغییرمدیران دولتی در شهرستان از جمله درحوزه فرهنگی و پیگیری سیاستهای جدید فرهنگی را از دیگر عوامل نوسان فعالیت های ادبی می داند و امیدوار است با انتصاب مدیریت جدید در ارشاد مریوان ،‌افق های جدیدی به روی ادبیات وانجمن های ادبی در این شهرستان گشوده شود.
او در عین حال تایید می کند که در اوج فعالیت انجمن های ادبی در مریوان، مسئولان ارشاد رابطه حسنه ای با هنرمندان واعضای انجمن داشته اند وبا درک مشترک،‌تعامل سازنده فی مابین برقرار بود.
هم اکنون در مریوان انجمن های ادبی»‌روجیار« (روژگار)، انجمن »بیسارانی«، انجمن های ادبی »وه ژین« و »ڕونان« در کنار این انجمن فرهنگی ادبی فعالیت دارند، اما به اعتقاد روشن، این انجمن ها چون گذشته فعال نیستند و رکود بر آن ها حاکم است.
انجمن ها در ایلام
دو استان ایلام و کرمانشاه در سالهای اخیر ادبیات بومی خویش را محور فعالیت های ادبی قرار داده اند واگر در مواردی انجمن ها به کردی گویی و کردی سرایی بی توجه بودند، اما ادبیات کردی در این دو استان مسیر خودرا یافته و در سالهای اخیر شعرای انجمنی و غیر انجمنی کتابهای ارزشمندی به کتابخانه کردی افزوده اند.
»جلیل صفربیگی« از شعرای بنام شهر ایلام در گفتگو با سیروان اظهار داشت:‌ اوایل دهه 60 شعرایی چون» جبار کاکایی« و »ظاهر سارایی«، »ایرج خالصی« ، »میثم دادخواه« و »سیروس امری« در کنار شعرای جوان نخستین حلقه های ادبی بعد از انقلاب را در این شهر تشکیل دادند که عمدتا شعر کلاسیک فارسی و به ندرت کردی می سرودند.
»آرام عباسی« ، »مرحوم کمالی« ،»حیدر علی شفیعی« ،»بهروز یاسمی« ، »آفاق شوهاتی«،» حبیب اله بخشوده«، »محمد علی قاسمی« و »بهروز سپیدنامه« نامهایی آشنا در ادبیات و انجمن های ادبی ایلام هستند که آثار در خور منتشر کردند.
آن گونه که صفربیگی شرح می دهد،‌دوران شکوفایی انجمن ها در اوایل دهه 60 تا سالهای 71 و 72 بود و به دلیل مهاجرت چهره هایی چون کاکایی ، این انجمن ها‌ رونق گذشته خود را از دست داد؛ با این حال به گفته شاعر کتاب»شترها از فینیقیه با بار شتر می آیند«،‌ هنوز انجمن هایی در شهر ایلام فعالیت دارند که شاعران خوبی در آنها حضور دارند. در غیاب بی توجهی ارشاد،‌حوزه هنری ایلام توانسته جمعی فعال در حوزه ادبیات کردی را گرد هم آورد و در قالب کانون ادبی هانا ‌به زبان کردی آن را همچنان فعال نگه دارد. در حوزه هنری انجمن دیگری به زبان فارسی فعال است با این حال انجمن هایی دیگر از جمله در ارشاد اسلامی فعال هستند که به گفته صفربیگی طبق معمول دچار رکود نسبی هستند واز عدم تحمل افکار اعضا وباند بازی رنج می برند.
وی همچنین مطالعه بسیار کم اعضا ، جشنواره زدگی وعدم اطلاع فعالان انجمن ها از جریانهای ادبی ایران و جهان را از جمله آسیب های درونی این انجمن ها می داند و می گوید:‌هنوز فضای سنتی در بسیاری از انجمن ها حاکم است و طبق معمول یک نفر شعر می خواند و دیگران هم آن را تحلیل می کنند و نظر می دهند. وی معتقد است که باید در قالب کارگاههای آموزشی وتحلیل پروژه محور، ‌برنامه ها دنبال شود و با دعوت از اساتید برجسته،‌ ادبیات به صورت جدی تر دنبال شود.
وی اظهار داشت: هنوز به اصول و معیار نقد علمی توجه نمی شود و در حوزه شعر کلاسیک نیز،‌صرفا ایده ها در مرحله وزن و قافیه راکد مانده است. البته به گفته وی،‌در انجمن های وابسته به حوزه هنری این بایدها ونباید ها در حد وسط مورد توجه واقع می شود.
به گفته صفربیگی،‌ دوری از خلاقیت و تاکید بر تقلید در حوزه شعر سپید و اسرار بر شیوه پست مدرن در غزل از دیگر آسیب های درونی و موانع اصلی در بهبود محتوایی انجمن های ادبی است. او همچنین عدم حمایت مالی از انجمن ها را از دیگر مشکلات دانست و گفت: سالها بود که به ادبیات کردی در ایلام توجه نمی شد و خوشبختانه حوزه هنری در قالب انجمن هانا به تقاضاها رسمیت بخشید و اکنون در این انجمن،‌رسم الخط کردی سورانی و ادبیات کردها در سراسر جهان مورد توجه قرار می گیرد.
این انجمن مکانی برای دغدغه های ادبی اعضای آن است که می توان آن را از دستاوردهای مهم ادبیات کردی در این منطقه قلمداد کرد.
اختلاف آرا جدی بود
در کنار تمام مشکلاتی که در چند سال گذشته، انجمن های ادبی بوکان را مورد تهدید قرار داده، اختلاف نظر اعضای آن را باید اندکی برجسته تر دید به شرحی که »حسین شیربیگی« داستان نویس بوکانی می گوید، تفاوت دیدگاه در برخی انجمن ها، به جای اینکه بهانه ای برای گفتگو باشد، عملا به اختلافات دامن زد به گونه ای که برخی از اعضا برای مدت ها همدیگر را ملاقات نمی کردند و به انجمن هم رفت و آمدی نداشتند.
مدارا و تحمل آرای همدیگر به گفته شیربیگی، ضرورتی اساسی است که باید در انجمن های ادبی مورد توجه قرار گیرد تا کارها به شیوه اصولی تر ادامه پیدا کند و کار به جایی نرسد که امروز برخی انجمن ها به آن گرفتار شده اند.
برگزاری کنگره های ماموستا »حقیقی«، »فرزانگان«، »حلبچه«، شب های شعر و داستان و نشست های نقد و بررسی ادبیات و آثار اعضا به همراه تجلیل از پدیدآورندگان ادبیات از جمله کارکردهای انجمن های ادبی بوکان بود که شیربیگی آن را مورد تاکید قرار داد.
به گفته وی، با تمام مشکلات فراروی این انجمن ها، خروجی آنها قابل توجه است و امروز بیشتر اعضای سابق انجمن های ادبی بوکان صاحب اثر هستند.
در انجمن های ادبی بوکان برخلاف روش عرف در بیشتر انجمن ها که بعضا نشست های هفتگی و حتی ماهانه برگزار می کردند، اعضای آن گاهی سه هفته در روز گرد هم می آمدند.
اگرچه به گفته شیربیگی نخستین محافل در بوکان بسیار دیرهنگام و در اواسط دهه 60 پا گرفتند، اما از سال 70 فعالیت این محافل جدی تر شد و در سال 73 به همت »محمدامین شاه محمدی«، »فتاح امیری«، »سعید نجاری« »ئاسو و نادر محمدی« و »ناصر وحیدی« انجمن تشکیل دادند و جلسات نقد و بررسی شعر و داستان، به صورت جدی پی گرفته شد و جوان ها با حمایت باتجربه ها حضور جدی پیدا کردند.
شیربیگی می گوید: شعر و داستان ادبیات کردی مدرن در بوکان از محافل انجمن های ادبی تولد یافته است.
چهره هایی چون »محمد احمدی«، »یونس رضایی«، »فوزیه سلطان بیگی«، »سوما عثمانی« و »ارسلان چلی«، »رسول صوفی سلطانی« و »قادر فرامرزی« در شعر و »رحیم عبدالرحیم زاده«، »سلیمان عبدالرحیم زاده«. »علی غلامعلی«، »قادر هدایتی«، »عزیز محمودپور«، »امجد غلامی«، »بریاکاکه سوری« و »محمدامین شامحمدی« و »محمد رمضانی« و خود شیربیگی در داستان از جمله افرادی هستند که آثاری منتشر کرده و جملگی از این انجمن ها برخاسته اند. در حال حاضر نیز انجمن فرهنگی و ادبی و انجمن ادبی زیر نظر »مصطفی ایلخانی زاده« در بوکان فعال است، در این انجمن خانم »لیلا صالحی« مدرس ادبیات کودکان و نوجوانان، »رحمان جوان«، »سوسن حسن زاده« و مدرسین کلاس های کردی »خالد عسکری« و برادران قریشی حضور دارند.
»حسین میکائیلی« مدرس دانشگاه نیز در این انجمن مدرس کارگاه مقاله نویسی علمی و آکادمیک است.
انجمن ادبی وابسته به فرهنگ و ارشاد اسلامی بوکان نیز که طی یک سال گذشته عملا در سکوت فرورفته بود از ماه گذشته فعالیت خود را از سر گرفته و به همت »امجد غلامی«، »احمد چاک« و شیربیگی، »انور عرب« و رحیم عبدالرحیم زاده سرپا شده است.
دو سال تعطیلی انجمن ها در پاوه
شهرستان پاوه در استان کرمانشاه نیز در دو سال گذشته با رکود فعالیت انجمن های ادبی مواجه بوده است. پیش از این دو انجمن ادبی در پاوه فعال بود و امروز به گفته »محمدرشید امینی« از فعالان ادبی پاوه عملا تعطیل شده است.
شکل گیری انجمن های ادبی در پاوه به سال های 66-65 برمی گرددو انتخاب کتب و برگزاری همایش هایی چون »گستره فرهنگ اورامان«، »آوازها و ترانه های اصیل کردی« و »مشاهیر اورامان« در کنار برگزاری کلاس های آموزشی با همکاری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی از جمله فعالیت های این انجمن بوده است.
به گفته امینی، ناهماهنگی بین مسئولان و شعرا و نویسندگان و برای تشکیل انجمن ادبی مستقل موجب دلسردی اعضای انجمن شده است.
وی با بیان اینکه انجمن های ادبی برای ارتقای سطح فرهنگ و ارزش های ادبی و فولکلور و آموزش زبان بومی نهادی مهم و اساسی تلقی می شوند، افزود: جوانان منطقه ما، علاقه مند به آموزش خط الرسم زبان خود هستند، اما متاسفانه مکانی برای برگزاری کلاس نداشتند و اگر مجوز انجمن مستقل می دادند، ما حاضر بودیم، خودمان مکانی استیجاری تهیه کنیم.
وی اظهار داشت: در انجمن های ادبی، اهل ادب و ذوق حضور دارند و عدم همکاری با آنها، موجب دلسردی می شود. وی افزود: امروز در سایه فعالیت ای گذشته انجمن ها، صدها کتاب داستان و شعر به زبان کردی منتشر شده و چهره هایی از این انجمن ها علاوه بر انتشار مقالات متعدد در مطبوعات، پای ثابت همایش های فرهنگی بوده اند و در صورتی که همکاری ها تداوم یابد، باتوجه به پتانسیل های فرهنگی و ادبی منطقه می توان شاهد تولید آثار بهتر و بیشتر در منطقه کردستان بود.
ادبیات از دستور کار خارج شده است.
یک عضو سابق انجمن های ادبی سقز معتقد است که به دلایل متعدد هم اکنون ادبیات از دستور کار جامعه خارج شده است.
»رضا شجیعی« که در دوران رکود انجمن های ادبی به کار نشر روی آورده است، با اشاره به اینکه در هفت سال اخیر، انجمن های ادبی به تدریج رو به افول نهادند، گفت: برای تداوم حیات یک انجمن، حمایت های دولتی باید مستمر باشد و گرنه با شرایطی چون امروزمواجه خواهیم بود که انجمن ها در پایین ترین سطح ممکن فعالیت دارند.
وی انجمن های ادبی را نهادی مدنی می داند و در عین حال یادآور می شود که عده ای از اعضا، انجمن های ادبی را با »پاتوق ادبی« اشتباه گرفته و شان آن تنزل داده بودند و جدای از برخی انجمن ها مثل »رونان« در مریوان و یا »په یث« سقز و موارد استثنایی دیگر، بیشتر انجمن های ادبی در کردستان دچار روزمرگی و بی برنامگی شده بودند و در برخی از آنها اصلا پروژه تعریف نمی شد.
به اعتقاد او، اوج فعالیت انجمن های ادبی در مناطق کردنشین به سا لهای 77 تا 82 برمی گردد.
شجیعی اظهار داشت: انجمن های ادبی که حرکت های مثبت ادبی در جامعه ایجاد کردند، هرچند به حمایت ارشاد اسلامی و نهادهای مرتبط نیاز دارند، اما تداوم روشمند و پرمحتوای حیات آنها به اراده و فعالیت خود اعضا بستگی دارد.
وی از تعریف پروژه، برگزاری کنگره و کنفرانس،‌نشست های نقد و تبادل نظر همراه با »په یث« سقز دانست و افزود: این نشاط کاری موجب می شد تا دانشجویان کرد دانشگاه های ملی نیز به استفاده از پتانسیل های این انجمن ابراز علاقه کنند و در این راستا اولین کنگره شعر کردی در دانشگاه شهید بهشتی و نیز کلاس آموزش زبان کردی در قزوین برگزار شد.
وی نقش انجمن های ادبی در اجرای برنامه ها و پروژه های فرهنگی را موثر می داند.
هر سال مراسم داشتیم
جوانرود شهری با پتانسیل های ادبی بالقوه در استان کرمانشاه است که حیات انجمن ادبی در آن با پستی و بلندی های متفاوت مواجه بوده است.
»صابر مرادی« که چهار سال مسئولیت انجمن ادبی در این شهر را برعهده داشته در گفتگویی تلفنی با سیروان، سابقه تقاضا برای تشکیل انجمن ادبی در این شهرستان را به سال 72 نسبت می دهد که نهایتا او و برخی دوستانش از جمله »فریدون احمدی«، »اسماعیل رمضانی«، »طاهر رمضانی« و »بهرام صالحی« انجمن »خانای قبادی« را در 12 آذرماه سال 75 بنا نهادند که تا سالهای 84 فعال بود. این انجمن هر هفته جلسات خود را برگزار می کرد اما به تدریج اعضای آن از سال 84 کاهش یافتند و جلسات ادبی به خاطر این شرایط به خانه ها منتقل شد و در سال 86 جلسات هفتگی به ماهیانه تغییر پیدا کرد.
این انجمن به گفته صابری در زمان اوج فعالیت خود، دستاوردهای بزرگی داشت که تالیف و ترجمه آثار متعدد و برگزاری آیین های فرهنگی و ادبی از جمله آنهاست. دو هفته پیش نیز جشنواره شعر و ادب کودک با همکاری این انجمن در جوانرود برگزار و خبر آن در سیروان منتشر شد.
به گفته مرادی انجمن ادبی مولوی کرد از بدنه انجمن ادبی خانای قبادی شکل گرفت که تا سال 87 عملا فعالیت های آن راکد بوده است.
آسمان انجمن های ادبی کرمانشاه آفتابی نیست
»جلیل آهنگرنژاد« شاعر و روزنامه نگار ساکن کرمانشاه می گوید: در طول تاریخ ادبی ایران از حدود سه قرن و اندی پیش تا امروز، انجمن های ادبی زمینه ساز حرکت ها و جنبش های خاصی بوده و گاهی توانسته اند برای مدتی جریان شعر روزگار خود را به مسیر دلخواه خویش بکشانند، چنانکه انجمن »مشتاق« در اصفهان مسیری را برای شعر فارسی روزگارش تعریف کرد.
او که با سیروان گفتگو می کرد، افزود: اگرچه دنیای امروز با دنیای دیروز کلی تفاوت کرده، اما انجمن های ادبی رسمی ترین جایگاه و پایگاه ادبی در هر شهر و دیار هستند که با گسترش رسانه ها و ابزارهای تازه ارتباطی دیگر رونق دهه های پیش را ندارند.
در همین کرمانشاه روزگاری نام چند انجمن ادبی بر سر زبان ها بود و گردانندگان آنها نیز از جایگاهی قابل قبول برخوردار بودند و بسیاری از جوانان دیروز الفبای شعر را تا حدودی از این محفل های رسمی ادبی آموختند و امروز هرگاه به حافظه خود مراجعه می کنند آن روزها را شیرین، دلنشین و خاطره انگیز می دانند.
به اعتقاد وی، این روزها انجمن های ادبی مانند بسیاری از ابزارها که رسالت خود را تعدیل یافته می بینند، دچار تغییراتی بعضا منفی شده اند.
آهنگرنژاد که سابقه حضور در انجمن های ادبی کرمانشاه، اسلام آباد و گیلان غرب را دارد، اظهار داشت: یکی از مشکلات عمده ی انجمن های ادبی امروزی درگیر کردن استعدادهای جوان با حواشی شعر و به زبان خودمانی وادار کردن آنان به تشکیل باند و گروه است که در هر شهر و دیاری می توان با آن برخورد کرد. در نهایت افرادی در این انجمن ها حرفشان به کرسی می نشیند که از مباحث هنری خالی اند ولی بازی حواشی انجمن ها را همیشه می برند.
وی یکی از مسایلی که می تواند کم فروغی انجمن ها را موجب شود، ارتباط متولیان فرهنگی، تنها با یک یا دو چهره ی ادبی دانست که از نظر آنها اول و آخر و آغاز و پایان ادبیات آن منطقه به حساب می آیند. این تنگ نظری به گفته آهنگرنژاد باعث می شود که فضای انجمن ها و در نهایت فضای ادبی این سامان افقی روشن نداشته باشد.
با این شرایط طبیعی است که هوای انجمن های ادبی کرمانشاه نیز آفتابی نباشد. وی افزود: در دایره انجمن های ادبی تنها محدوده ی کوچک خود و چند رفیق گرمابه و گلستان را دیدن،هنر نیست. باید آسمان ذهنمان بزرگتر باشد که بتوانیم دیگران را هم ببینیم. البته نباید زحمات خیل جوانانی را که در عرصه انجمن های ادبی تلاش می کنند نادیده گرفت. کرمانشاه در طول سال های پیش از این توانسته است با راه اندازی انجمن هایی موفق جوانان خوش نامی را به عرصه ادبیات معاصر معرفی کند و رابطه ی انجمن های ادبی با انتشار کتب شعر و داستان رابطه ای حسنه بوده است. اختلاف اعضا و منیت طلبی و بعضا عدم همکاری مسئولان در برخی برنامه های ادبی از دیگر نکاتی است که به گفته این شاعر در رکود انجمن ها موثر بوده است.
سیروان اطلاع پیدا کرد در برخی انجمن های شهرستان های استان کرمانشاه از جمله چند سال پیش در قصرشیرین و امروز در اسلام آباد، اختلاف نظرها و بعضا روزمرگی، نفس انجمن ها را گرفته است؛ دردی مشترک که بسیاری از انجمن ها در استان ها و شهرهای همجوار با آنها مواجه هستند.
نکته پایانی
انجمن های ادبی-فرهنگی نقشی اساسی در پیشبرد اهداف فرهنگی و اعتلای استانداردهای فرهنگی دارند و می توانند ابزاری شایسته و بازوی توانمند برای رسیدن به این اهداف باشند. انجمن ها اینک نیازمند بازتعریف و تجدید حیات دوباره و حمایت مسئولین هستند تا روحی دوباره در کالبد خشک این انجمن ها برای حیات دوباره دمیده شود. 

منبع اصلی:

http://sirwanweekly.com/Default.aspx?TabId=58&nid=16385
 بازتاب:

http://www.balout.ir/cat-22/000633.php

http://www.kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=10614

 

.......................................................................................

 

 

پی نوشتی بر گزارش انجمن های ادبی
در شماره گذشته سیروان مطلبی با عنوان »روزگار غریب انجمن های ادبی در مناطق کردنشین« منتشر شده بود که در آن تعدادی از فعالان ادبی دیدگاه های خود را با موضوع آسیب شناسی انجمن ها مطرح کرده بودند.
در شماره گذشته سیروان مطلبی با عنوان »روزگار غریب انجمن های ادبی در مناطق کردنشین« منتشر شده بود که در آن تعدادی از فعالان ادبی دیدگاه های خود را با موضوع آسیب شناسی انجمن ها مطرح کرده بودند.
»انور روشن« از جمله مصاحبه شوندگان این گزارش بود که توضیحاتی تکمیلی بر مصاحبه خود ارسال کرد. سیروان ضمن دفاع از ماهیت و محتوای گزارش خود، توضیحات تکمیلی این فعال ادبی را منتشر می کند.
* انجمن ادبی مریوان »که علاقه مندان به زبان و فرهنگ و ادبیات کردی را زیر یک سقف گردهم« آورد در سال 1369 تاسیس شد.
* در سال 1379 کانون رونان تاسیس شد و کانون فرهنگی هنری »وژین« 1383 آغاز به کار کرده است.
* انجمن ادبی اندیشه پس از سال 1375 تاسیس گشت که بعد از یکی دو سال فعالیت تعطیل شد چون انجمن ادبی مریوان مجوز تأسیس خود را با اساسنامه‌ی انجمن شعر و ادب ایران از ارشاد کسب کرده بود و این اساسنامه با ویژگی های فرهنگی و ادبی منطقه سنخیت کافی نداشت اعضای انجمن ادبی مریوان در مجمع عمومی 1378/1/10 اساسنامه‌ی تازه تدوین شده ای را با اکثریت آرا به تصویب رساند و نام »انجمن ادبی مریوان« تغییر یافت و همه‌ی فعالان ادبی و فرهنگی مریوان در انجمنی که ادامه دهنده‌ی کار »انجمن ادبی مریوان« بود تحت عنوان »انجمن فرهنگی - ادبی مریوان« به فعالیت های خود ادامه دادند.
* فعالیت های ادبی و فرهنگی با زبان کردی در سال های اولیه‌ی انقلاب در مریوان هم و جود داشته است که به سبب حوادث ناگوار آن سال ها و جنگ ایران و عراق مدتی متوقف شد. پس از انتشار مجله‌ی کردی »سروه« بستری فراهم شد تا فعالان ادبی دوباره با انتشار آثار خود در آن مجله به تقویت فرهنگ و ادبیات کردی بپردازند.پس از پایان جنگ و بازگشت مردم آواره‌ی مریوان به شهر، فعالان فرهنگی و ادبی مریوان ضرورت داشتن تشکلی صنفی را که بتواند آنان را دور هم گرد آورد احساس کردند و تلاش های فراوانی را برای تأسیس این تشکل انجام دادند تا عاقبت در اسفند 1369 توانستند انجمن ادبی مریوان را تاسیس کنند.
* در باره‌ی تأثیرات مکتب های ادبی و ترجمه‌ی متون خارجی به زبان فارسی بر برخی از شاعران و نویسندگان کرد ، ضمن اذعان به نوگرایی و الهام گرفتن از ادبیات سایر ملل، لازم است عرض کنم منظور من این است که شاعران و نویسندگان ما با نام نوگرایی همان تجربه ها را از زبان دوم و ترجمه وارد زبان کردی کرده‌ بدون آنکه خود آن مفاهیم را به خوبی دریافت و هضم کرده باشند. هرگونه اثر ادبی ناب یا پیدایش هر سبک یا مکتب ادبی به دلیل ضرورت های زمانی و مکانی و نیز تحت تأثیر شرایط اجتماعی خاص آفریده شده است . بنابر این هضم وباز تولید آن توسط نویسنده ،مخاطب و خواننده‌ی کردی که هنوز در جهان پیشامدرن زندگی می کند و می خواهد آن ها را تجربه کند نیاز به تمرین وتلاش زیادی دارد.
* در باره‌ی رابطه‌ی انجمن با ارشاد هم باید بگویم برخورد مسئولین ارشاد همیشه با انجمن ادبی یکسان نبوده، در کنار رابطه‌ی خوب برخی از مدیران ،رؤسایی هم بوده‌اند که موجب اختلال در فعالیت های انجمن شده و عدم موافقت آن ها با صدور مجوز برای هر گونه همایش یا کار ادبی و فرهنگی در عمل انجمن ها را به تعطیلی می کشاندند
نباید ناگفته بماند که انجمن ادبی مریوان که در سال 1369 تأسیس شد بستری برای فعالیت و رشد و نمو بسیاری از علاقمندان به هنر وادبیات بود به طوری که بسیاری از کسانی که اکنون به عنوان شاعر ، نویسنده ،منتقد و روزنامه نگار مطرح هستند زمانی از اعضای این انجمن بوده‌اند. همچنین ریشه‌ی سایر انجمن های ادبی ،فرهنگی و هنری مریوان هریک به نحوی به این انجمن باز می‌گردد.
با سپاس فراوان– انور روشن        19/4/1390

http://sirwanweekly.com/Default.aspx?TabId=58&nid=16470

 

فیض اله پیری
ایمیل: feizollahpiri@gmail.com فیس بوک: facebook.com/feizollahpiri
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :