قصر فرهاد
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: فیض اله پیری - ۱۳٩٠/٧/٤

فیض اله پیری: از زمانی که نخستین ماشین چاپ توسط مرحوم »ایرج علاقبند بهرامی« به کردستان آمد، 76 سال می گذرد؛ هردم رویایی و هر سال آرزویی نوآورانه این صنعت نحیف و نوپا را انتظار می کشد، اما دریغ از برآورد شدن انتظارات، آن گونه که اهالی این صنعت می خواهند. . . .


 

فیض اله پیری: از زمانی که نخستین ماشین چاپ توسط مرحوم »ایرج علاقبند بهرامی« به کردستان آمد، 76 سال می گذرد؛ هردم رویایی و هر سال آرزویی نوآورانه این صنعت نحیف و نوپا را انتظار می کشد، اما دریغ از برآورد شدن انتظارات، آن گونه که اهالی این صنعت می خواهند. اگر همزمان و همگام با تولد ماشین های جدید صنعتی و دیجیتالی در عرصه چاپ، کردستان نیز چشم امید و آرزویی به افق های روشن دوخته و دامنه تحولات صنعت چاپ کم و بیش و البته دیرهنگام به این استان نیز می رسد، اما آنچه که از محتوای کلام چاپخانه داران و فعالان این عرصه برداشت می شود و براساس آنچه که در چاپخانه ها مشاهده می شود، این تصویر واقعی را در مقابل دیدگان قرار می دهد که این استان نسبت استان های همجوار ومرکز کشور، هنوز جایگاهی درخور نیافته و اگرچه می تواند کم و بیش نیاز چاپی استان -بدون درنظر گرفتن مطبوعات- را برآورد کند، اما هنوز تا رسیدن به افق های روشن و جایگاهی که شایسته استان کردستان و تمدن آن باشد، فاصله بسیار است و فعالان عرصه صنعت چاپ در کردستان با مشکلات خاص خود دست و پنجه نرم می کنند.

 

انواع چاپ

 

امروزه دستگاه های جدید چاپ موجب ارایه تنوع چاپ در استاندارد بالا شده و انقلابی در انتشار علوم مختلف ایجاد کرده است. به گفته یک کارشناس نشر و چاپ در بسیاری از نقاط ایران و کردستان رایج ترین چاپ که تقریبا جنبه استفاده عمومی پیدا کرده، چاپ افست است که خود به دو نوع »ورقی« و »رول« تقسیم می شود. چاپ افست ورقی بیشتر برای پوستر، بروشور و کتاب و ... مورد استفاده قرار می گیرد، چاپ رولی عمدتا در مطبوعات کاربرد دارد.

 

وی نوع دوم چاپ های رایج در کشور، سیلک و خاص چاپ بر روی کیسه های نایلون و پلاستیک است. وی »فلکسوگرافی« را یکی دیگر از انواع چاپ بیان کرد که از جمله برای چاپ پارچه و نایلون هایی چون سفره به کار برده می شود. وی افزود: نوع دیگر چاپ، »هلیوگراور« است که نمونه مورد استفاده آن، در فویلهای آلومینیومی در برچسب های پشت انواع جعبه دارو می توان دید. در سال های اخیر نیز نوعی دیگر چاپ به عرصه رقابت آمده که »هلوگرام« نام دارد که برای انواع گواهینامه و اسناد شناسایی مورد استفاده قرار می گیرد و داشتن امتیاز آن نیازمند اخذ مجوز از مجاری خاص است و در اختیار افراد عادی قرار نمی گیرد. به گفته وی، این نوع چاپ بیشتر برای جلوگیری از سوء استفاده و تهیه اسناد تقلبی کاربرد دارد.

 

چاپ دیجیتالی نیز که در کردستان عمر کمتر از 5 سال دارد، بیشتر در تهیه بنر و فلکس مورد استفاده قرار می گیرد.

 

چاپ در کردستان 

اولین چاپخانه کردستان در سال 1314 توسط مرحوم »ایرج علاقبند بهرامی« در سنندج بنا نهاده شد. »مرتضی خوشخو« در سال 1329 در سنندج دومین چاپخانه در کردستان و شهر سنندج را دایر کرد و پس از او »ابراهیم دادگستر مقدم« سومین چاپخانه کردستان را در شهر قروه راه اندازی کرد.

 کارشناس نشر و چاپ اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی کردستان معتقد است که صنعت چاپ در کردستان در سال های اخیر روند روبه رشدی داشته است اما در عین حال تایید می کند که این صنعت نوپا در کردستان نیازمند توجه ویژه مسئولان است.

 او توصیه می کند که چاپخانه داران برای حضور جدی در بازار رقابت باید دستگاه های جدید خریداری کنند و خودشان را با تحولات و پیشرفت صنعت چاپ همراه کنند. وی با بیان اینکه سنندج هم اکنون پیشتازترین شهرستان استان از نظر تعدد و کیفیت چاپخانه ها به شمار می رود، افزود: هم اکنون 35 واحد چاپی افست و دیجیتال و 12 واحد چاپی سیلک و در مجموع 47 واحد چاپی در کردستان فعالیت می کنند.

 وی برگزاری دو جشنواره در دو سال اخیر و تجلیل از خادمان چاپ را در کردستان نشان از توجه به این قشر بیان کرد و افزود: متاسفانه یکی از موانع اصلی که بازار چاپ را در کردستان با رکود مواجه کرده است، »دلالی« است. به گفته فروغیان افرادی در خارج از استان از طریق رابطه و ترفندهای متفاوت نیازهای چاپی استان را رصد و در چاپخانه های خارج از استان آن را چاپ می کنند که این ضربه ای کاری به بازار چاپ در کردستان وارد کرده است.

 داستان اولین چاپخانه در کردستان

 داستان احداث نخستین چاپخانه در کردستان نیز از آن داستان های جالب و شنیدنی صنعت چاپ در این استان است. چنانکه پیشتر گفته شد، مرحوم ایرج علاقبند بهرامی نخستین چاپخانه را در کردستان بنا نهاد. از او دو فرزند به یادگار مانده که اینک چاپخانه بهرامی را در سنندج مدیریت می کنند.

 آنگونه که فرید فرزند ثانی مرحوم بهرامی برای سیروان بازگو می کند، »منیعی« نامی قصد انتشار نشریه »ندای غرب« را در سنندج داشت که هسته های اولیه چاپخانه شکل گرفت و مرحوم ایرج علاقبند بهرامی و دو برادر دیگرش با نام های »هوشنگ« و »توفیق« قرارداد بسته بودند که در این نشریه و چاپخانه جدید الاحداث کار کنند؛ منیعی برای انتشار روزنامه اش به کرمانشاه رفت که سرنوشت ندای غرب و انتشار آن در کرمانشاه حکایت دیگری است اما دستگاه های چاپ منیعی در سنندج باقی ماند و برادران علاقبند بهرامی پول های خود را روی هم گذاشتند و چاپخانه را خریداری کردند و از سال 1314 به مدیریت مرحوم ایرج بهرامی، فعالیت این چاپخانه در کردستان آغاز شد. در کنار دستگاه چاپ ساده بهرامی، یک دستگاه برش ساده نیز وجود داشت. به گفته فرید بهرامی کتابی از مرحوم »آیت الله مردوخ« نیز در آن سالها در این چاپخانه به طبع رسید. از آن کتاب و آثار اولیه چاپ در این چاپخانه خبری نیست و حتی تصاویری از آن چاپخانه و دستگاه های اولیه آن برای انتشار در این گزارش به سیروان نرسید.

 چرایی این موضوع اینک به مثابه پرسشی در مقابل فرید بهرامی قرار گرفته است. او در پاسخ ما مسئله را از ریشه بیان می کند: محل اولیه چاپخانه در خیابان امام خمینی (شاپور سابق) بود. بعد از آن به خیابان ناصرخسرو و سپس به منزل شخصی در محله »آقازمان« انتقال یافت. در جریان احداث خیابان جدید »شهیدنمکی« افرادی به انبار ماشین های قدیمی ما در این خیابان دستبرد زدند و دستگاه های چاپ قدیمی را به سرقت بردند. وی اظهار داشت: دستگاه ها در سال های اخیر به شکل فرسوده در انبار نگهداری می شد چون ما از سال 59 دستگاه های جدید آورده بودیم، و حتی قصد داشتیم آن دستگاه های قدیمی رادر نمایشگاهی سراسری در معرض دید عموم قرار دهیم، که متاسفانه این فرصت از ما سلب شد.سه برادر بهرامی بعد از 10 سال همکاری، امور را به طور مشخص به مرحوم ایرج بهرامی واگذار کردند و بعدها که پسران بهرامی به کمک پدر شتافتند و بعد از 45 سال، در سال 1359 دستگاه های تمام اتوماتیک جدید و ماشین های جانبی از جمله برش و دوخت به سنندج آوردند اما دیری نپایید و 10 سال بعد (1369) مرحوم بهرامی پدر صنعت چاپ در کردستان دعوت حق را لبیک گفت؛ فرزندان جاپای پدر گذاشته و هنوز عاشقانه این شغل را ادامه می دهند. ادبیات فرید فرزند دوم مرحوم بهرامی در گفتگو با سیروان نشان می دهد که او از زاویه ای علمی و فرهنگی میراث پدر را تداوم می بخشد و تنها هدفش مادیات نیست؛ بلکه او معتقد است از رهگذر صنعت چاپ می توان به جامعه خدمت فرهنگی کرد.

 الفبا را بلد نیستند و میدان دار شده اند

 یکی از گله مندی های چاپخانه داران استان، ورود افرادی به عرصه صنعت چاپ است که نسبت به آن شناخت ندارند. »سهراب آرام« از فعالان صنعت چاپ در کردستان می گوید: افرادی به صنعت چاپ ورود پیدا کرده اند که به الفبای کار آشنا نیستند و متاسفانه به بازار این صنعت آسیب می رسانند و آن را زیر سئوال برده اند. وی اظهار داشت: افرادی در قالب کانون آگهی و تبلیغات، دستگاه »ریسوگراف« و یا »سیلک« به کار گرفته اند و فعالیت چاپی می کنند در حالی که فعالیت این کانونها چاپ نیست.

 وی با بیان اینکه برای ورود به صنعت چاپ، فیلتر یا مقدماتی آموزشی و کارورزی در کردستان وجود ندارد گفت: اتحادیه مربوطه به خاطر اخذ ورودی، به افرادی مجوز داده است که شناختی از کار ندارند.

آرام معتقد است صدور مجوز باید با ارشاد اسلامی باشد و بعد متقاضی به اتحادیه معرفی شود در حالی که این روند، امروز عکس قضیه است. رقابت ناسالم نیز از دیگر نکاتی است که به گفته این فعال عرصه چاپ به چاپخانه ها آسیب می زند.

یک نامه و ضرورت پیگیری مجدد

 به تقاضای فعالان عرصه چاپ که چندی پیش به دیدار استاندار کردستان رفته بودند نامه ای از سوی استانداری کردستان به ادارات استان ارسال و درخواست شده که سفارشات و نیازهای چاپی خود را در داخل استان تامین کنند. برخلاف دیدگاه فرید بهرامی که معتقد است این مسئله تاحدودی موثر بوده، »ویسی« چاپخانه دار سقزی می گوید، اگر این رویا به واقعیت تبدیل شود که ادارات سفارشات چاپی خود را در داخل استان و شهرستان های تابعه تامین کنند، بازار صنعت چاپ در کردستان بهبود پیدا می کند.

 برخی چاپخانه داران که نمی خواهند نامی از آنها برده شود، نیز از این مسئله گله مند هستند که سفارشات به صورت عادلانه در میان چاپخانه داران توزیع نمی شود و به ویژه در دوران مدیریت ارشد قبلی استان کردستان، برخی چاپخانه ها سفارشات بیشتری دریافت می کردند و هنوز برخی سفارشات چاپی به خارج استان می رود.

***

 ویسی می گوید: بسیاری از مدیران ادارات به این نامه ها و بخشنامه ها توجه نمی کنند و من می توانم مدیرانی را در همین شهر سقز معرفی کنم که برای چاپ،‌اقلام مورد نیاز خود را به آذربایجان غربی و دیگر شهرهای خارج از استان سفارش می دهند.او می گوید: سقز امکانات مناسبی در زمینه چاپ دارد و ما می توانیم نیازها را تامین کنیم، اما متاسفانه تحت شرایط مختلف در برخی موارد به این پتانسیل اعتماد نمی شود.

 به گفته وی، کانون آگهی و تبلیغات بازار چاپ استان را به هم زده اند و حتی سفارشات را به اصفهان، تبریز و تهران می برند. ویسی همچنین پیشنهاد می کند که رشته های چاپی در استان تفکیک شود و هر چاپخانه در بخشی خاص فعالیت کند. به گفته وی، ناشران نیز می توانند بازار چاپ استان را با سفارشات خود رونق بخشند که در این زمینه باید با برنامه ریزی کار کرد.

 دیدگاه های اتحادیه چاپخانه داران

 در اتحادیه چاپخانه داران استان کردستان که از اول مهر سال 85 فعالیت رسمی خود را آغاز کرده، 130 نفر عضویت دارند که مدیران کانون های تبلیغاتی و ناشران را نیز شامل می شود. قرار است ناشران از این صنف جدا شوند و راه خود را در پیش گیرند.

 »جمال ابوالمحمدی« مدیرعامل و »فرزین رعدی« عضو فعال هیات مدیره این اتحادیه هستند که به چند پرسش پاسخ گفتند. آنان تایید می کنند که دلالان بازار چاپ، برخی سفارشات چاپی استان کردستان را به خارج از استان می برند و بازار را مورد آسیب قرار داده اند.

 دستگاه های فرسوده چاپ استان از دیگر نکاتی است که این دو نفر به آن اشاره می کنند و می خواهند برای جایگزینی و وارد کردن دستگاه های جدید، تسهیلاتی از طریق وزارت ارشاد در اختیار آنها قرار گیرد. این دو معتقدند، قبل از سال 60 امکانات چاپی کردستان به نسبت استان های همجوار مناسب بود، اما استان هایی مانند همدان امکانات جدید آوردند و از ما پیشی گرفتند و از آن سال به بعد ما تقریبا در جای خود مانده ایم. بر همین مبنا یک چاپخانه کامل حداقل یک میلیارد تومان سرمایه گذاری می خواهد که از توانایی بخش خصوصی خارج است.

 بازار عراق

 مسئولان دولتی، بازار عراق را به استان کردستان پیشنهاد کرده اند که بتوانند از آن طریق صنعت چاپ را در کردستان رونق بخشند، اما به گفته مسئولان اتحادیه، با امکانات و شرایط موجود انجام این کار امکان پذیر نیست. چون از طرفی آنها به ویژه در کردستان عراق در سال های اخیر امکانات جدید چاپی از خارج به این منطقه وارد کرده اند و از طرفی دیگر صنایع چاپ کردستان در حال حاضر در حد و اندازه های آن سوی مرز نیست.

 معضل تعمیر ماشین چاپ

 معضل تعمیر ماشین های چاپ در استان کردستان، ازجمله مواردی است که نباید به آسانی از کنار آن گذشت. در استان کردستان هیچ فرد تعمیرکاری وجود ندارد و اگر ماشین چاپی نیاز به تعمیر داشته باشد، باید تعمیرکاران از تهران به این استان بیایند. به ویژه اینکه سرویس تعمیر برخی ماشین های چاپ در انحصار نمایندگی های خاص است و اگر هزینه یک مورد تعمیر در تهران بر فرض مثال 100 هزار تومان باشد و در زمانی کم انجام شود، در شهرستان ها گرانتر است و باید پول هتل و هواپیما و اقامت و هزینه های از این دست را نیز تقبل کرد.

 ابوالمحمدی می گوید: دوره های آموزشی در تمام استان ها برگزار شده، اما استان کردستان هنوز گام اول را نیز برنداشته است. به گفته او، اگر در دو زمینه کار با ماشین ها و تعمیر دستگاه چاپ دوره های آموزش مقدماتی برگزار شود، می توان برخی مشکلات را حل کرد و گامی در جهت ارتقای صنعت چاپ در کردستان برداشت. رعدی نیز با تایید سخنان همکارش می افزاید: رشته دانشگاهی مرتبط با صنعت چاپ در کردستان وجود ندارد و تمام فعالیت ها تجربی صورت می گیرد. در همین حال این دو مسئول در اتحادیه چاپخانه داران از تعامل استاندار فعلی و توجه وی به نیازهای چاپخانه داران قدردانی کرده و تاکید می کندکه نامه ارسالی از سوی استانداری به ادارات برای مراجعه به چاپخانه داران استان جهت تهیه سفارش چاپی تا حدودی در بازار کار موثر بوده، اما نیازمند نظارت بیشتر است. با این حال معتقدند که وزارت ارشاد برخلاف وزارت صنایع از منابع مالی کمتری برخوردار است، بنابراین عملا از نظر پرداخت تسهیلات به صنف و صنعتگران چاپ ظلم می شود. متولیان پرداخت تسهیلات در استان کردستان باید در پرداخت وامها به صنعت چاپ تجدیدنظر و این صنعت را درک کنند.

 دیدگاه های مدیرکل ارشاد اسلامی کردستان

 مدیر کل فرهنگ وارشاد اسلامی کردستان در پاسخ به چند سئوال درخصوص وضعیت صنعت چاپ در کردستان، با بیان اینکه این صنعت در کردستان نیازمند حمایت جدی است، افزود: اعتراف می کنیم که در زمینه آموزش، کاری درخور صورت نگرفته است.

»قباد میمنت آبادی« اظهار داشت، در جشنواره استانی صنعت چاپ که ماه گذشته برگزار و با استقبال مواجه شد، کارگاه یک روزه آموزشی برگزار شد که مقدمه ای برای ورود به این بحث بود. اکنون به این توافق رسیده ایم که هر زمان که اتحادیه اعلام نیاز کند با هزینه اداره کل ارشاد، کلاس های آموزشی و تعمیر دستگاه ها در حد توان برگزار کنیم، حتی اگر در تهران باشد. وی افزود: ما حاضریم سالانه دو بار این کلاسها را با حضور مدرسان برجسته برگزار کنیم.

وی درخصوص پرداخت تسهیلات بانکی به چاپخانه داران برای تجهیز و خرید دستگاه های جدید، افزود: تسهیلات بانکی چندان در اختیار ما نیست اما ما یک مجوز صادر کردیم و قرار است دستگاه جدید چهار رنگ به کردستان بیاورند.

 وی افزود: با یکی دو شرکت در اصفهان صحبت کردیم و قرار است حداکثر تا پایان مهر فعالیت را شروع کنند.

 وی در پاسخ به این سئوال که چرا این امکانات در اختیار افراد بومی قرار نمی گیرد؟ گفت: چنین پروژه هایی حداقل به دو میلیارد تومان پول نیاز دارد و سهم آورده باید دست کم 50 درصد باشد که متاسفانه در این زمینه متقاضی نداشتیم.

 وی افزود: اگر فردی با این شرایط اعلام آمادگی کند، ما حاضریم به وی کمک کنیم. با این حال وی تاکید کرد: برای خرید دستگاه های میانی و تجهیز کارگاه نیز یاریگر صنعت چاپ در کردستان هستیم.

 ضرورت توجه در شان تاریخ

صنعت چاپ در کردستان اگرچه نسبت به ایران و برخی شهرها، از قدمت کمتری برخوردار است اما 76 سال فعالیت و تاریخ این صنعت در کردستان الزام می کند که دست کم در شان این قدمت تاریخی به آن توجه داشت که امروز به نیازی مهم در جامعه بشری تبدیل شده است.صنعت چاپ کردستان در بخش های مختلف نیاز به حمایت جدی دارد. علاوه بر پرداخت تسهیلات برای خرید دستگاه های جدید و فراهم کردن امکان چاپ مطبوعات و کتب و اسناد تبلیغی و ترویجی با کیفیت بالا، برگزاری دوره آموزشی در زمینه تعمیر ماشین و کارگران فعال صنعت چاپ ضرورتی اساسی به شمار می رود.

 از طرفی قطع رابطه در سفارش چاپ به دیگر استانها و توزیع عادلانه نیازهای چاپی بین چاپخانه داران، مشروط کردن ورود به این عرصه به تجربه، آموزش و کارورزی و همچنین کوتاه کردن دست دلالان از بازار چاپ و اختصاص دادن سفارشات چاپی استان (تا حد امکان) به چاپخانه های استان از دیگر نکاتی است که برای ارتقای این صنعت فرهنگی در کردستان ضرورتی اساسی است.

نباید از یاد برد که فراهم کردن امکان آموزش از طریق دانشگاه و دایر کردن رشته های دانشگاهی مرتبط با این صنعت می تواند نیاز چاپخانه داران و استان را تامین کند.

 غلبه بر بازار استان های همجوار وحتی کردستان عراق و ارتقای صنعت چاپ و رفع مشکلات آن در کردستان، تنها در سایه برنامه ریزی و توجه به دیدگاه های باتجربه ها و درد کشیدگان این شغل امکان پذیر است، توجهی به احترام قدمت و شان و تاریخ این صنعت در کردستان، تا بلکه رویاهای آن تعبیر شود.

لینک انتشار اولیه:

http://www.sirwanweekly.com/Default.aspx?TabId=58&nid=17058

فیض اله پیری
ایمیل: feizollahpiri@gmail.com فیس بوک: facebook.com/feizollahpiri
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :