قصر فرهاد
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: فیض اله پیری - ۱۳۸٤/٦/۳

سپیده دم كردها در تركیه 3 شهريور 84  
سیروان-فیض اله پیری: نخستین بار در تاریخ كشور تركیه »رجب طیب اردوغان« دبیر كل حزب اعتدال و توسعه و نخست وزیر اسلامگرای این كشور با حضور در محافل روشنفكری این كشور و شهر كردنشین »ئامد« (دیاربكر) تأكید كرد كه مسئله كرد از راه دموكراسی قابل حل است.
حكام ترك پیشتر كردها را »ترك كوهستان« می خواندند و حاضر نبودند كلمه كرد را برای آنها به كار ببرند.
اظهارات این مقام سیاسی تركیه كه در رسانه های جهانی و از جمله مطبوعات این كشور بازتاب گسترده ای داشت با استقبال فعالان سیاسی كرد مواجه شد.
سیروان در گفت و گو با صالح نیكبخت وكیل سرشناس سقزی مقیم پایتخت و پژوهشگر و محقق مسایل كردستان خاستگاه و ریشه های اظهارات اردوغان را تحلیل و بررسی كرده است.
* آقای نیكبخت همانطور كه می دانید كشور تركیه در تاریخ شكل گیری خود تاكنون حاضر نبوده كلمه »كرد« را برای صاحبان این هویت به كار برد و آنها را ترك كوهستان خوانده است. اخیراً »رجب طیب اردوغان« در دیدار با روشنفكران ترك و سخنانی تاریخی در شهر »دیاربكر« سخن از حل مشكل كردها از راه دموكراسی رانده و تأكید كرده مسیری كه تركیه در پیش گرفته بدون بازگشت است. شما این رویداد را چگونه تحلیل می كنید؟
- من سخنرانی آقای اردوغان در شهر »ئامد« را شنیدم. ئامد از لحاظ تاریخی پایتخت كردستان تركیه است. ابتدا می خواهم نقش روشنفكران ترك را كه با درك شرایط تاریخی و وضعیتی كه مردم جنوب و شرق تركیه (كردستان) دارند و مسئله كردها را با شجاعت با نخست وزیر مطرح كرده اند، ستایش كنم. این نشان می دهد روشنفكران در هرجای دنیا اگر سكوت نكنند و بخواهند واقعیت موجود را در جامعه منعكس كنند، خدمت بزرگی به مردم می كنند و این رسالت روشنفكران است. از طرفی اگر آنان سكوت كنند و چشم بر حقایق ببندند، خیانت بزرگی است كه از روشنفكران سر می زند. بنابراین روشنفكر همواره بین دو قطب خدمت و خیانت قرار دارد.
اما در پاسخ به سئوال شما، اینكه اردوغان برای نخستین بار در تركیه به عنوان نخستین مقام سیاسی می پذیرد كه در تركیه مسئله ی مهمی به نام كرد وجود دارد و این مسئله باید از راه دموكراتیك حل شود، یك عمل شجاعانه انجام داده است. این گفتار تا زمانی ارزش دارد كه وعده و وعید صرف و به منظور كاهش فشارهای داخلی و بین المللی به زبان نیامده باشد. به نظر من سخنان ایشان را می توان از دو زاویه مورد تحلیل قرار داد: اول شرایط بین المللی و دوم شرایط داخلی.
در خصوص شرایط داخلی همانطور كه می دانید ارتش جنگ طلب تركیه بار دیگر جنگ را در كردستان از سر گرفته و علیرغم اینكه با تمام قوا با نیروهای مبارز كرد این كشور درگیر شده، تلفات زیادی برآن وارد شده است. نكته دیگر اینكه فصل جاری فصل توریسم در تركیه است و تداوم و تشدید جنگ اثر مستقیمی بر كاهش توریسم و یكی از منابع اصلی درآمد تركیه به ویژه در دوران حزب اعتدال و توسعه كه اردوغان ریاست آن را بر عهده دارد، داشته است. این را هم اضافه كنیم كه وضعیت تركیه از لحاظ داخلی در سال 2005 رشد و شكوفایی سالهای گذشته را ندارد و این امر ناشی از دو دلیل است. اول افزایش بهای نفت به قیمت هر بشكه بالاتر از 65 دلار كه ضربه مهلكی است كه اقتصاد این كشور تحمل می كند. دلیل دوم هزینه سنگین ادامه جنگ داخلی در این كشور است كه ژنرال های قدرت طلب هم به دلیل بورژوازی زمان جنگ و نیز به این خاطر كه در زمان جنگ و خونریزی داخلی امكان تجارت مواد مخدر از شرق تركیه به اروپا بیشتر شده است، این شیوه را ادامه می دهند و دولت را در این شرایط اقتصادی درگیر مشكلات اساسی كرده اند و این نكته می تواند تأثیر نامطلوبی بر اقتصاد تركیه داشته باشد.
من مجموعه این عوامل و نكاتی دیگر را در مقالات متعددی كه در مطبوعات منتشر كرده ام به آن اشاره داشته ام و منافعی كه نظامیان جنگ طلب از ادامه جنگ در تركیه می برند و ضربه ی كاری بر اقتصاد این كشور است برملا كرده ام.
* در حوزه بین الملل چطور؟
- بله، نكته دوم من همین است. از منظر بین الملل هم تركیه می خواهد عضو اتحادیه اروپا شود. واضح است راه اتحادیه اروپا بدون حل دو مسئله به روی تركیه بسته است. اول مسئله ی كردها در تركیه است كه بیش از 82 سال است دولت كمالیزم تركیه با ایدئولوژی ناسیونالیزم شوونیستی و نفی وجود یك ملت دیگر در این كشور حقوق بیش از یك سوم مردم تركیه همراه با اقلیت های كوچك دیگر مانند آشوری ها، عرب ها و ارامنه را نادیده گرفته است و به این دلیل ترك ها با داشتن چنین سابقه ای نمی توانند در جمع كشورهایی كه همه مستلزم به رعایت حقوق بشر هستند و یكی از مسایل اعلامیه جهانی حقوق بشر هم حق تعیین سرنوشت ملت ها می باشد، حضور یابد، دروازه اتحادیه اروپا را بكوبد و اجازه ورود بخواهد.
مسئله بین المللی دیگر مرتبط با تركیه، مسئله قبرس می باشد. از آنجا كه دولت تركیه و همچنین كسانی كه اكنون به عنوان ملت ترك در این كشور حكومت می كنند بر اثر توسعه طلبی ترك ها از شرق آسیا به این نقطه آمده اند وبا تصرف امپراطوری روم شرقی و كردستان و همچنین توسعه طلبی به سمت خاورمیانه به خود آمده اند و در سال 1973 با حمله به قبرس به عنوان یك كشور آزاد و دموكراتیك این كشور را به دو منطقه ترك نشین و یونانی نشین تقسیم كردند. تا زمانی كه به این توسعه طلبی جدید یعنی تصرف بخشی از یك كشور مستقل و ایجاد یك دولت خودساخته به نام جمهوری ترك قبرس پایان ندهند، دروازه اتحادیه اروپا بسته می ماند. بنابراین مجموعه این عوامل كه برشمردم زمینه هایی بوده است كه اردوغان در سفر به دیاربكر این سخنان را بر زبان بیاورد و برای اولین بار اقرار به وجود مسئله ی كرد و خود را ملزم به حل آن از راه دموكراتیك كند. اینكه این وعده تا چه حد عملی شود، آینده مشخص می كند.
* آیا امیدی به عملی شدن سخنان اردوغان هست و اصولاً می توان امیدوار بود كه كردها از آن بهره ای ببرند؟
- پیداست تركیه یك كشور لایه لایه است. مناطق كردنشین در جنوب و شرق و بخش های شمال شرق كه ارامنه مقیم آن هستند، چون لایه ای خاكستری و تیره و تار و بسیار عقب مانده و بخش های دیگر ترك نشین كه در مركز و غرب قرار دارد توسعه یافته و متفاوت است و هركس وارد تركیه شود این تبعیض و عقب ماندگی به علت جلوگیری از رشد و توسعه یافتگی در مناطق كردنشین را مشاهده می كند.
ادامه وضع موجود، شرایط را تیره تر می كند. دولت تركیه همین وضعیت را در قبرس ایجاد كرده است. هركس وارد بخش ترك نشین قبرس شود و آن را با بخش یونانی نشین این جزیره مقایسه كند، كاملاً به این تفاوت پی خواهد برد و چون اردوغان یك تحصیلكرده غرب دیده است و چنین نگرانی ای را نمی تواند در دامان ملت ترك ببیند در حل این مسئله باید برآید. به این جهت من فكر می كنم باتوجه به این مسایل این وعده را به كردها داده است. به ویژه رسانه های تركیه سخنان اردوغان را به طور چشمگیری منعكس كرده اند و دیگر بازگشتی نسبت به آن وجود نخواهد داشت و می توان امیدوار بود كه در آینده حل مسئله كرد و جبران عقب ماندگی های مناطق كردنشین روند مثبتی را طی كند. آنچه كه ممكن است چنین وعده ی امیدواركننده ای را در معرض تهدید قرار دهد، تهدید نظامیان است. هرگاه دولت های تركیه درصدد برآمده اند كه از وضعیت كنونی خارج شوند و دروازه های نوینی را به روی پیشرفت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی و حل مسئله كردها و قبرس بگشایند، نظامیان با كودتا و پافشاری مانع شده اند. هرچند با اصلاحات به عمل آمده در دوران اردوغان و همچنین بعد از فروپاشی نظام دوقطبی در دنیا، چكمه های ژنرال های ارتش تركیه دیگر آن صدای سابق را ندارد* از دیدگاه شما حتی اگر نظامیان را پرقدرت ببینیم و یا صدای چكمه هایشان بلندتر از گذشته هم شود، آیا می توان منكر مسئله ی كرد در تركیه شد؟ آیا امروز ارتش می تواند روی موجودیت اقلیتی بزرگ در این كشور سرپوش بگذارد؟ تحولات تركیه به طور كلی چه اثری می تواند روی سرنوشت كردها داشته باشد؟
- من دو سال پیش كتاب كوچكی خواندم كه در آن یك نفر مصاحبه ای پنج ساعته با شادروان »ابراهیم احمد« - بنیانگذار حزب »دموكرات« و »هیوا« در عراق و خالق منظومه »شیرین بهاره« - كه رنج ملت كرد را منعكس كرده، انجام داده كه او گفته بود مسئله ی كرد دیگر آن مسئله ی محدود بسته گذشته نیست. بنابراین هر اقدامی در هر كجای كردستان صورت گیرد، قطعاً عكس العمل و واكنش هماهنگ و متناسب با آن كنش را به وجود خواهد آورد و در این واكنش بیش از همه چیز اثر مستقیم روی مسایل مردم كرد در نقاط دیگر خواهد داشت. بنابراین اگر اردوغان به معنای واقع در گفتار خود جدی باشد و تغییرات و وعده داده را به عمل آورد، قطعاً این امر روی مسایل كردستان و به طور كلی كردهای دیگر كشورها تأثیر گذار است، آن گونه كه تحولات عراق و موقعیت كردها همین اثر را روی كردهای تركیه گذاشته است.
* از سخنان اردوغان چه نكات مثبت و منفی دیگری را می توان استنتاج كرد؟
* علیرغم اینكه من شجاعت اردوغان در قبول مسئله ی كرد در تركیه را ستایش می كنم، متأسفانه در گفته های ایشان دو نكته منفی وجود دارد. ایشان گفته اند تركیه یك دولت و یك ملت دارد و دیگر اینكه تركیه یك پرچم خواهد داشت. بدین ترتیب او علیرغم وعده ای كه از اصلاحات و تأمین حقوق شهروندی كردها و قول رفع تبعیض ها داده و با این سخنرانی احساسی خود، مردم دیار بكر را به تشویق خود واداشت، تأكید روی این نكات منفی در واقع به معنای این بود كه اردوغان نمی خواهد مسئله كردها را در یك چارچوب مثلاً فدرالیسم و اتحاد آگاهانه و با رغبت مردم كردستان بپذیرد كه از دید ناظران سیاسی به دور نخواهد ماند. همچنانكه فشار 83 ساله تركیه بر كردهای این كشور دوام نیاورد و لقب »ترك كوهستان« را نتوانستند به این ملت تحمیل كنند، قطعاً دیری نخواهد پائید كه اردوغان یا جانشینان او ملتی به نام كرد در سرزمین رسمی ای كه از لحاظ مرزبندی بین المللی »تركیه« نامیده می شود، خواهند پذیرفت.
* آقای نیكبخت به نظر شما اجرای این اصلاحات در تركیه، چه تغییری را در وجهه بین المللی این كشور ایجاد می كند؟
- وعده های اردوغان دو انتظار را به دنبال خواهد داشت.
 اگر به آنچه گفته است، بلافاصله عمل كند و آنچه كه او در قالب احداث راه، ایجاد پارك، آسفالت كردن خیابان و توسعه آموزش و پرورش در كردستان مطرح كرده و اصل مسئله كه وجود اقلیت 25 میلیونی را در این كشور بپذیرد و برای این ملت متناسب با جمعیت و سرزمینی كه در آنجا كرد اكثریت دارد، حقوقی كه در اعلامیه جهانی حقوق بشر و منشور حقوق مدنی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی كه دولت تركیه نیز آن را امضا كرده است، در موردشان به اجرا درآورد، در این صورت دولت تركیه در جهان به عنوان یك دولت دموكراتیك و آزادی خواه پذیرفته می شود و راه ورود این كشور به اتحادیه اروپا كه در حال حاضر برای تركیه حیاتی است، باز خواهد شد. رعایت مواد قانونی حقوق بشر مهم است. مستحضر هستید براساس اعلامیه جهانی حقوق بشر و دو منشوری كه اشاره كردم، همه آحاد مردم حق تعیین سرنوشت خود را دارند و حق دارند كه آزاد باشند و با زبان، فرهنگ، آداب و رسوم خود زندگی كنند و اگر در چارچوب دول دیگر بودند و بخواهند در این چارچوب باقی بمانند یا نمانند باید این، مورد توجه قرار گیرد و محترم شمرده شود.
* برای اجرای اصلاحات مورد نظر اردوغان در مورد كردها از دیدگاه شما آیا در حوزه بین الملل و معادلات سیاست جهانی تهدیدی وجود دارد؟ بیم آن نمی رود كه منافع تركیه در مواردی به خطر بیفتد كه اجرای برنامه های حقوق بشر تركیه در مورد كردها را با مشكل مواجه كند؟
- باتوجه به اینكه كشور تركیه عضو »ناتو« و از لحاظ اقتصادی و سیاسی خواهان ورود به اتحادیه اروپاست و از طرف دیگر شعار اتحادیه اروپا و سایر كشورهای آزادی خواه دنیا نیز این است كه مردم كشورها بدون استثنا و قید و شرط در شرایط آزاد و برخوردار از تمام حقوق سیاسی خود زندگی كنند، اولاً این اقدام اردوغان با استقبال روبرو خواهد شد. ثانیاً كشورهای دیگری كه اقدامات اردوغان به ضرر منافع آنها باشد، در چنان وضعیتی نیستند كه بتوانند مانع اردوغان از انجام این كار شوند. از طرفی نیروهای كرد مخالف تركیه نیز اعلام كرده اند كه عكس العمل ها به اقدامات تركیه باید محدود و مشروط و متناسب با هر اقدام این كشور در مورد كردها باشد.
* شما در حوزه داخلی از »ارتش« به عنوان تهدید برای اجرای این برنامه یاد كردید. علاقه مندیم موضوعات داخلی تركیه كه احتمال می رود اصلاحات وعده داده شده در مورد كردها را به خطر بیندازد، بیشتر بشكافید.
- به نظر من در برابر اقدام اردوغان نه در خارج، بلكه احتمال می رود در داخل كشورتركیه مقاومت صورت گیرد و این مقاومت همچنان كه گفتم از طرف ارتش و محافل ارتجاعی است كه هنوز دنیا را پیش از كنفرانس »هلسینكی« كه بر اساس آن تمام دنیا متعهد به رعایت حقوق بشر و آزادی های سیاسی و حق تعیین سرنوشت شدند و اولین كنفرانس علیه كشورهای توتالیتر بود، تصور می كنند.
* اگر این مقاومت های داخلی مانع از اجرای اصلاحات و تغییر وضعیت كردها شود، وضعیت چگونه است و چه شرایطی پیش می آید؟ به نظر شما در آن صورت چه تصویری از تركیه می توان ارایه داد و جایگاه این كشور در مرحله ی بین الملل در كجا قرار خواهد گرفت؟
- اگر بازهم محافل ارتجاعی تركیه و ارتش این كشور هزینه كردن بخشی از درآمد ملی را با ادامه جنگ، هزینه كنند تا خود از آن بهره ببرند، در این صورت از لحاظ بین المللی و انعكاس آن در محافل آزادی خواه نه تنها وضع كردهای تركیه بدتر نخواهد شد، بلكه مطمئناً موج حمایت از آنان گسترده تر می شود، زیرا تمام كوشش دولت تركیه این است كه نیروهای مبارز كرد را تروریست معرفی كند. وقتی ثابت شود نیروهای كرد فقط در برابر حملات ارتش تركیه عكس العمل نشان می دهند، آن وقت قطعاً زمینه ایزوله شدن تركیه در دنیا به وجود خواهد آمد و راه برای ورود تركیه به اتحادیه اروپا و حتی تجارت جهانی (كات) مسدود می شود و بهترین دستاورد برای كردها همین خواهد بود.
* با این تحلیلی كه شما ارایه دادید، پرسش نهایی این است كه چشم انداز تحولات جدید وعده های داده شده و سرنوشت كردها در تركیه را چگونه می بینید؟
- البته اردوغان جزئیات سخنان و طرح شجاعانه خود را اعلام نكرده و هنوز از او اقدامی سر نزده است. به عقیده من اگر بلافاصله بعد از سخنرانی حالت جنگی را در مناطق كردنشین متوقف كند و به درگیری ها خاتمه دهد و همچنین با گروه »پ.ك.ك.« و سایر احزاب سیاسی كردی مانند حزب لیلا زانا و دهاپ (دموكراتیك خلق) وارد مذاكره شود، در آن صورت كردهای تركیه و همچنین آزادیخواهان ترك به این قناعت می رسند كه دولت تركیه درصدد حل ریشه ای این مسایل است. نتیجه این كار افزایش محبوبیت دولت و ایزوله شدن بیشتر محافل جنگ طلب و ارتجاعی خواهد بود

 

فیض اله پیری
ایمیل: feizollahpiri@gmail.com فیس بوک: facebook.com/feizollahpiri
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :