قصر فرهاد
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: فیض اله پیری - ۱۳٩٤/٢/٢۳

دیروز و امروز نشر در کردستان در گفت و گو با افشین بهاری‌زر فعال حوزه کتاب 

فیض اله پیری: در شرایطی که این گفت و گو برای چاپ آماده می‌شد، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کردستان به تلویزیون محلی گفت که عناوین منتشر شده کتاب در کردستان 26 درصد نسبت به سال پیش از آن افزایش داشته و تیراژ کتاب‌ها نیز با رشد 25 درصدی مواجه بوده است. اما افشین بهاری‌زر ناشر و فعال حوزه کتاب گلایه‌های جدی از حوزه نشر دارد و به گفته وی در صورت ادامه شرایط موجود، ورشکستگی دامن بسیاری از ناشران و از جمله او را خواهد گرفت. با این حال او این شرایط را ناشی از هشت سال دولت عدالت می‌داند و امیدوار است در دولت اعتدال، موانع نشر برداشته و این صنعت در کردستان دوران شکوفایی عصر اصلاحات را دوباره تجربه کند. گفت و گو با او را در پی بخوانید.

* وضعیت نشر در سال گذشته از نگاه شما چگونه ارزیابی می‌شود؟
- به طور کلی شرایط بغرنج امروز ربطی به امسال یا سال گذشته ندارد. موضوعی است که ریشه در 10 سال گذشته دارد. محصول تغییر دولت از اصلاحات به دولت عدالت بود. همه چیز ناگهانی روی داد. حالا نمی‌دانم سهوی بود یا عمدی. اما نگاه این بود که فعالیت حوزه نشر محدود شود. »زینگ« و کاغذ را قطع کردند، خرید کتاب از ناشران محدود شد یا قطره چکانی صورت می‌گرفت، نمایشگاه‌ها و مجوزها محدودتر شد. در عصر اصلاحات وابستگی دولتی هم بود، اما تصور ما این بود که کسی دلسوز و دردمند وجود داشت. بعد از آن محدودیت جدی برای ناشران ایجاد شد و نمایشگاه‌های کتاب هم به نمایشگاه تهران خلاصه شد که در آن هم با محدودیت‌های فضا و مکان و تبلیغ و یارانه و مواجه می‌شدیم. حتی به یاد دارم در یکی از نمایشگاه‌ها، کارت ویزیت تبلیغات برای مجموعه چند ناشر را اجازه پخش نمی‌دادند. در مجموع زیرپای صنعت نشر را خالی کردند و صنعت نشر بدون حمایت و مستقل شد. وقتی حمایت نباشد، آقابالاسر را برای چه می‌خواهیم؟! این اتفاقی که عرض کردم روزبروز اضافه شد. البته وضعیت اقتصادی و اجتماعی جامعه هم بر بازار کتاب اثر می‌گذاشت. در نهایت قضیه نوسان دلار و تورم افسارگسیخته هم ضربه خود را زد. قیمت کاغذ رقعی از 23 هزار تومان به حدود 70 هزار تومان رسید. قطع وزیری هم از 25 هزار تومان به حدود 90 هزار تومان افزایش پیدا کرد. یعنی بیش از سه برابر. می‌توانم بگویم این مشکلات تا سال گذشته هم بر صنعت نشر سایه انداخته بود.



* به نظر شما دولت باید به چه فاکتورهایی بپردازد که صنعت نشر رونق گذشته خود را دوباره پیدا کند؟
- تدبیرهایی که در دولت اصلاحات وجود داشت برغم تبعیض‌هایی که در آن زمان هم بود، قابل پذیرش بود. ما امیدواریم با تدبیر تازه‌تری به آن شرایط برگردیم. احیای یارانه کاغذ و زینگ، توسعه نمایشگاه‌های استانی و خرید کتاب توسط ادارات و نهادهای دولتی، کمک به صادرات و واردات کتاب برای وضعیت نشر ضروری است. باتوجه به اشتراک فرهنگی با کردستان عراق، ما به راحتی می‌توانیم صادرات داشته باشیم و این صادرات می‌تواند برای اقتصاد ما درآمدزا باشد. وقتی من در کردستان عراق کتاب صادر کنم، دلار به ایران وارد می‌کنم. هم به صنعت نشر و هم اقتصاد کشور کمک می‌شود. از طرفی هم واردات باید مورد توجه قرار گیرد. صادرات و واردات کتاب هم می‌تواند در قالب اسلوب و چارچوبی توسعه پیدا کند و به کمک صنعت نشر بیاید. خیلی از آثار ادبی و تارخی وجود دارند که اگر بشود وارد کرد، بازار نشر را رونق می‌بخشد. این کتاب‌ها با روحیه مردم سازگار است. این کتاب‌ها خواهان و طرفدار دارند و مردم برایش هزینه می‌کنند. این فرایند خود به خود به توسعه روابط فرهنگی با کردستان عراق کمک و قاچاقچی‌های کتاب را هم محدود می‌کند که بعضا با دو برابر قیمت کتاب‌ها را عرضه می‌کنند. موردی که به نظرم تازه به نظر می‌رسد، دولت باید ناشران را برای ورود به فضای جدید دیجیتالی و دنیای الکترونیک کمک کند. آنچه که در دنیای بیرون مرسوم است. الان کاربرد وسایلی مانند گوشی تلفن و کامپیوتر عمومی‌تر شده و مردم می‌توانند و دوست دارند که یک تن کتاب را در گوشی تلفن همراه جای دهند. مثلا شما دوست دارید دیوان شاعران کرد را همراه خود داشته باشید که ممکن است در یک قفس جای نگیرند. این نیاز ضروری صنعت نشر است. جدای از ابراز ابزارهای لازم و امکانات و سرمایه تولید، به حمایت دولتی برای حق »کپی رایت« نیاز دارد. به گونه‌ای که اگر ناشری هزینه‌ای چند میلیونی خرج نرم افزار دیوان شعر »نالی« کرد، هزینه قابل بازگشت داشته باشد، نه اینکه بعد از 48 ساعت با دو هزار تومان در بازار آن نرم افزار قابل کپی باشد.
* الان آینده را چگونه می‌بینید؟ چه چشم اندازی برای خود ترسیم می‌کنید؟
- اگر سیاست‌های دولت قبل ادامه پیدا کند، آینده روشنی برای صنعت نشر نمی‌بینم.
* تعامل فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال گذشته چگونه بود؟
- فقط فشارها و محدودیت‌ها کاهش پیدا کرده، اما دست ناشران را نگرفته‌اند که پا گیرند و دوباره شروع کنند. قبلا مجوزها تا 15 ماه پیش می‌رفت، الان ظرف 3 ماه مجوز می‌دهند. قبلا تعطیلی انتشارات ناشران را تهدید می‌کرد. برای همین امروز تب کردن، مثل مرگ آزار دهنده نیست وگرنه حیات طبیعی صنعت نشر با آرمان‌هایش فاصله زیاد دارد.
* پس فشارها کمتر شده؟
- بله، کم شده و نوع نگاه دولت تغییر کرده است، مثل حوزه‌های دیگر. اما حرکت و برنامه‌ای تازه‌ نمی‌بینیم که دست صنعت ناشران را بگیرند. احتمالا در حوزه مطبوعات هم که شما هستید، چنین باشد و شما این درد مشترک را درک کرده باشید. ما می‌گوییم در دولت اصلاحات چنین و چنان شود، ولی الان نشانی از آن زمان را نمی‌بینیم. من می‌پرسم چرا نباید کتاب ماموستا هژار که آثار ایشان چند بار مورد ستایش و توجه رهبری قرار گرفته، در کتاب‌خانه‌های دولتی دیگر استان‌ها نباشد؟ آیا جزو مفاخر ملی ما نیست؟! یکسری کتاب داریم که می‌تواند در کتابخانه‌های استان کردستان وجود داشته باشد، و تعداد دیگری هم هستند که باید در کتابخانه‌های ملی باشند.
* فکر نمی‌کنید که شبکه توزیع شما هم مشکل دارد؟ به عنوان مثال اگر کسی در کرمان یا سیستان و بلوچستان و فارس، به محصولی از ناشران کردستان نیاز داشته باشد، باید خود شما اقدام کنید یا ارشاد اقدام کند؟
- قبلا در دولت اصلاحات، این کار را ارشاد انجام می‌داد. خودشان بررسی می‌کردند که احساس نیاز چقدر است. بعضا از 200 تا دو هزار جلد خرید می‌کردند و به فراخور حال منطقه، زبان و محتوای نیاز توزیع می‌کردند. اما الان این گونه نیست. من که نمی‌توانم مثل دستفروش عمل کنم و به تمام ادارات مراجعه کنم که آیا شما این کتاب را می‌خرید؟ شبکه توزیع ما قدرت دولتی ندارد. آنها لیست منسجم ادارات و کتابخانه‌های عمومی دارند.
* توزیع شبکه‌های داخلی ناشران چگونه است؟
- کمی از سنتی بودن پارا فراتر گذاشته، اما مدرن نیست. در تلویزیون‌های کردستان عراق، برنامه ویژه معرفی کتاب‌های که با ذائقه مردم سازگاری دارد، تهیه و پخش می‌کند اما من ندیدم یکبار تلویزیون ما، برنامه‌ای چنین داشته باشد و به معرفی کتابهایی بپردازد که در ذهن مردم جایگاه رفیعی دارند. وقتی که کتابی با چاپ سه هزار نسخه به چاپ پنجم می‌رسد، یعنی مخاطب دارد. همانگونه که می‌توانند فلان ملودی را پخش کنند که مردم دوست دارند، باید با کتاب هم چنین برخوردی بشود. چگونه فیلم پخش می‌کنند که 5 هزار نفر مخاطب ندارد یا برنامه‌ای پخش می‌کنند، به محض آغاز برنامه مخاطب کانال را تغییر می‌دهد یا تلویزیون را خاموش می‌کند؟ آیا نمی‌توانند برنامه کتاب مخاطب پسند تهیه کنند؟
* نکته‌ای برای حسن ختام این گفت و گو...؟
- به نظرم شرایط موجود ریشه در بی‌تدبیری و گذشته دارد. به طور کلی انتظار داریم و امیدواریم محدودیت‌های مادی و معنوی در دولت جدید برداشته شود وگرنه با ادامه شرایط موجود، امثال من و بسیاری از همکاران در حال ورشکستگی هستیم و بطور کلی نمی‌توان آینده مطلوبی را انتظار داشت چون نشانه‌ها به ما می‌گویند با صنعتی در حال احتضار مواجه هستیم. البته نمی‌خواهم همه شرایط موجود را به دولت نسبت دهم. خروج کتاب از سبد اقتصادی مردم، افزایش وسایل الکترونیکی و ابزارهای جدید رسانه‌ای مانند ماهواره و اینترنت، گرایش مردم به اخبار عمومی، عدم تولید آثار جدید به خاطر نبود انگیزه در میان مولفین و مترجمین که بازده اقتصادی و مخاطب ندارد و به طور کلی پایین بودن میزان مطالعه در جامعه ما، همگی در وضعیت امروز ما تاثیرگذار بوده‌اند.


سیروان، شماره 828 تاریخ 29 فروردین 1394

فیض اله پیری
ایمیل: feizollahpiri@gmail.com فیس بوک: facebook.com/feizollahpiri
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :